Македонија во Европска унија

Based on true events…..:-)

Се започна со посетата на чешката студентка по право Barbora Nečasová на Македонија поради двомесечна пракса во Секторот за Европски прашања во рамките на Владата на РМ. Како извидник во слободно време, природните убавини на Македонија претставуваа дополнителен мотив за нејзиното доаѓање во Македонија. Преку дружењето со тимот oд млади луѓе од организацијата домаќин ЕЛСА (Европско здружение на студенти по право во РМ- ЕЛСА) задолжен за нејзината социјална програма, Барбора го донесе истиот заклучок како и многу други странски посетители  пред неа: “ I  ♥ Macedonia & Macedonian people… I have to come back again“. Можноста за тоа се јави побрзо отколку што очекуваше. Дознавајќи за конкурсот од програмата “Youth in action”, желбата се трансформира во идеја за проект со име “True Story” кој воедно претставуваше и најдобар начин да се вклучат доволен број чешки и македонски коавтори кои заедно и веродостојно ќе напишат една приказна – приказна за соочувањето со културните разноликости, за јакнењето на отвореноста кон нови познанства и за градењето на толерантен пристап во прифаќањето на сите ново-откриени разлики.

Во оваа приказна сите 30 учесници се главни јунаци, млади луѓе, со чешко и македонско државјанство на возраст помеѓу 14 и 25 години-прекрасна целна група со голем потенцијал и волја за воспоставување на македонско-чешко партнерство и засилување на сите елементи кои тоа ги опфаќа. Покрај “Јунак Извидничкиот одред од Босковице” , Чешка (предводен од Barbora Nečasová), како организации-коорганизатори се вклучија организациите “Младински образовен форум”( МОФ), “АЕГЕЕ Скопје” и “Младите можат”  , односно  луѓе со претходно искуство во невладиниот сектор, со голема креативност и ентузијазам за учество во пишувањето на приказната. Групата учесници од МОФ ја сочнинуваа победничкиот тим на Средношколскиот квиз за ЕУ кој се оддржа во мај во ЕУ инфоцентарот, тимот од гимназијата “Раде Јовчевски Корчагин“: Мила Голчева, Немања Павловиќ и Симона Ристеска, како и лидерите на групата Катерина Тодоровска, Анастазија Младеновска и Маја Димчева. Струга, на брегот на Охридското езеро, беше избраната локација за оддржување на овој летен камп во периодот 22 до 30 август 2010 година. Неделната агенда беше исполнета со интересни активности од најразличен карактер, едукативни, рекреативни и креативни.  Со цел да се намали културната и јазична разлика и да се охрабри дискусијата за важни општествени прашања, организаторите водеа интерактивни работилници вклучувајќи во нив игри со општествен контекст како: “Labyrinth of the world and paradise of the heart”, насловена според делото на Јан Амос Коменски; “Моја држава“, каде учесниците се обидоа да го создадат својот идеален модел на здружување; “Лимонијада” (работилница за социјална инклузија и дискусија за прифаќањето на различните култури и отвореноста за нови пријателства); работилници за театарска импровизација; работилници за комуникациски вештини и решавање на конфликти. Воодушевеноста на Чесите од околните природни убавини и близината на планините доведе до реализација на храбар потфат- освојување на Галичица за време на најтоплите денови на летото.  Чесите имаа можност да уживаат во убавините на Охридската чаршија, како и во традицијата зачувана во Вевчани и прекрасните водопади. Културната размена се одвиваше и преку традиционалната храна, пијалок, музика и танци.

True Story е приказна за искрено пријателство помеѓу студенти од Чеси и Македонија, чиј ентузијазам доведе до градење на можности за ширење на кругот на пријателството и меѓусебната почит за различната култура и откривање на истите на нивните врсници. Ова е приказна за еден скромен настан кој ги промени животите на триесетина млади луѓе- им отвори нови хоризонти на меѓународни пријателства и поставувајќи ги пред предизвици и дилеми од глобално значење ги инспирираше да размислуваат глобално, а дејствуваат локално.

На крајот на настанот учесниците сфатија дека приказната не заврши,туку  напротив, тоа беше само еден  вовед, едно поглавје, експозиција на едно долгорочно пријателство. Уште еднаш младите покажаа дека со нивната искреност, волја за дружење и желба за запознавање на културните разлики се далеку поспособни да помогнат во вклучување на нашата земја во “глобалното село” отколку секој вид на  дипломатски средби на политичките гарнитури.

Consumer protection vol.HACCP

Каква храна конзумираме, дали истата била чувана во соодветни услови, дали е направена од свежи состојки итн.?

Ова се само дел од прашањата кои едно македонско семејство треба да си ги постави пред да ја постави порцијата храна на масата. И додека Eвропјаните веќе со децении уживаат во благодетите на т.н. проверена храна, ние сеуште со доза на скептицизам го конзумираме и денешниот оброк ослонувајќи се на ветувањето на тетката од пазарче која најмалку пет минути ве уверува дека доматите кои ги купивте се без пестициди.

Па наместо да го имплементираме новиот единствен Закон за безбедност на храната до 2010 година, ние дозволивме извештајот за напредокот на Македонија во 2009 година да стигне со забелешка во однос на поклопувањето на двата закони во секторот. Ни забележаа и дека немаме потребни процедури за ефективна соработка меѓу различните институции задолжени за безбедност на храната.Чиста среќа што англискиот превод на содржините на сајтот на Министерството за здравство функционира само во парни денови па оние од Брисел неможат да прочитаат колку  Дирекцијата за храна на РМ редовно го апдејтува сајтот и ги информира граѓаните за правилниот начин на исхрана. Дека нели само уште таа обврска им преостана откако успешно го спроведоа НАССР системот.

Во националната програма стои дека треба да се спроведе кампања за подигнување на свеста за обврските кон ЕУ-барањето за имплементирање т.н. ‘‘хигиенски пакет‘‘ со посебен акцент на НАССР процедурите. Од друга страна пак, нашето законодавство за правила на хигиена, животински производи и контрола сеуште се само делумно во согласност со ЕУ законодавството.

Па така неопходните системи за собирање и третман сеуште не се воспоставени, нема стратегија за подобрено спроведување НАССР а производителите и увозниците сеуште ги плаќаат контролите бидејќи новиот систем за финансирање на службени контроли кој требаше да профункционира на почетокот од оваа година функционира само на хартија.

Што е тоа НАССР и зошто ни е потребен ?

НАССР  е систем на работа (самоконтрола) кој е превентивен и кој служи сите опасни ситуации по здравјето на консументот да се отстранат или да се сведат на прифатливо ниво за време на производството, преработката и складирањето на прехрамбените производи. Со неговото воведување се намалуваат финалните трошоци за производство, се зголемува безбедноста на вработените и на потрошувачите, го зголемува квалитетот и продуктивноста, неопходен е за пласман на меѓународниот пазар.

НАССР е законска обврска како во ЕУ така и во Македонија. НАССР им е потребен на сите кои работат со храна без разлика дали е во прашање производство, увоз, извоз, складирање или директно служење на прехрамбените производи.

Кај нас одговорен орган за спроведување на НАССР системот е Дирекцијата за храна при Министерството за здравство. Па  доколку го отворите нивниот веб  сајт http://moh.gov.mk/index.php?category=52 , односно делот во кој се говори за крајниот рок на имплементација на НАССР систем (прво беше до 2008 година, па потоа се даде нов рок до 01.01.2009 година) ќе забележите дека освен пролонгирање на рокот нема податоци за зголемен број на угостителски субјекти кои го вовеле истиот.

Но, колку се спремни малите бизниси и угостителски објекти да го воведат НАССР со оглед на фактот дека за да се опреми една кафеана или продавница ви се потребни отприлика 15.000 евра. Казните за неспроведување на истиот се движат од максимални 5.000 евра за правни субјекти, за одговорните лица 3.000 евра, затворање на објектите од две години до шест месеци , како и забрана за вршење на дејност.

Дали државата треба да ги казнува или пак треба да ги кредитира и субвенционира малите бизниси за да истите можат да го имплементираат НАССР системот во својот бизнис и за да можат да го промовираат својот производ надвор од границите на својата држава? Или пак истата треба да одбере помеѓу квалитет и квантитет!

Работник на Гранит го поклопила карпа додека го пробивал патот до хидроцентралата Света Петка. Друг работник во вулканизер бил разнесен од тракторска гума, додека ја пумпал. Огромната гума не била ставена според прописите во метален кафез, експлодирала и го распарчила работникот. Работник во каменолом бил тешко повреден кога сајлата со која работел неочекувано се скинала.Потоа следува смртниот случај на работникот кој работел во колекторскиот систем Бучим чие што тело беше неколку дена заробено. Работник во Макстил изгоре при експлозија на дел од руска ракета на отпад на старо железо. Работничките во текстилните претпријатија паѓаат во несвест затоа што температурата лете достигнува и до 40 степени, вентилација нема, ниту пак халите се климатизирани.

Обележување улици среде пладне во работен ден, пополнување дупки на плус 40 степени е секојдневие на улиците во Скопје.

Дванаесет работници на градилишта или во рудници загинале, а безмалку 500 се повредени само ланската година, а до сега ниту една фирма не одговарала пред лицето на правдата. Сите овие случаи се свеле само на поднесување пријави и напомени до надлежните да ги преземат законските нормативи за заштита при работа.

Проф.Елисавета Стикова од Републичкиот завод за здравствена заштита потенцира дека според податоците, во светски рамки годишно се регистрирани 270 милиони повреди на работа, 160 милиони професионални заболувања. Секој петти работник во своето работење е изложен на канцерогени супстанци. Во земјите на ЕУ секои 4,5 секунди се повредува еден работник а секои 3,5 минути умира по едно лице поради причини поврзани со работа, додава Стикова.

Претприемачите кои тежнеат кон брза заработка, најчесто со стара и скромна опрема, се обидуваат поевтино и што е можно во помал рок да ја завршат работата. А како последица на тоа постојано се случуваат повреди на работното место кои знаат да завршат и со смрт.

Според Министерството за труд и социјална политика во било која фирма работодавачот е должен на вработените да им обезбеди мерки за заштита на нивната безбедност и здравје и самиот работодавач треба да биде свесен дека температурите влијаат врз работниците и воопшто работата.

Европската унија го дефинира својот легислативен пристап кон заштита и безбедност на работа. Во европската регулатива постојат повеќе рамковни и индивидуални директиви со кои нормативно се уредуваат одделни аспекти на здравјето и безбедноста на работа и тоа:

-Рамковна директива 89/391/ЕЕС;

-15 индивидуални директиви кои се во врска со имплементација на член 16 од Рамковната директива;

-7 директиви во врска со безбедноста и здравјето (за млади работници, за времено вработување, за транспортни активности, за работа во експлозивна атмосфера…);

-8 директиви за заштита на работниците од ризикот предизвикан од физички, хемиски и биолошки агенси;

-директиви за јонизирачко зрачење (Еуроатом) и многу други.

Имплементирањето на овие директиви и на препораките кои произлегуваат од нив е задолжително во Европската унија. Во земјите членки постигнат е висок степен на нивна применливост. Со оглед на нашите аспирации за членство во Европската унија сосема е јасно дека пред нас се отвара широк спектар на проблеми од областа на здравјето и безбедноста на работа што треба да бидат соодветно решени, а прв чекор треба да биде хармонизирањето на националното законодавство.

Овозможувањето на безбедноста, односно заштитата при работење претставува уставна категорија со статус на основно право на секој вработен и врз основа на тоа заштитата е составен дел од организацијата на работа и на работниот процес и истата ја организира, уредува и обезбедува работодавачот во согласност со Законот за безбедност и здравје при работа (Сл.весник на РМ бр 92/07 год) и други подзаконски акти донесени врз основа на овој Закон кои ја регулираат оваа проблематика.

Во рамките на финансиските инструменти на ЕУ од областа на вработувањето и социјалната политика создадена е програмата ПРОГРЕС со Одлука на Европскиот Парламент и Советот. Оваа програма започна да се применува во 2007 година  и ќе се имплементира се до 2013 година и претставува еден од столбовите за исполнување на Лисабонската агенда.

ПРОГРЕС претставува единствена програма на активности(проекти) кои ќе се реализираат во пет области – сегменти од кои едниот се однесува токму на Подобрување на условите на работа, односно здравје и безбедност при работа и балансирање на работата и семејниот живот.

Во програмата ПРОГРЕС учествуваат 27-те Земји членки на ЕУ, земјите од европската економска област, Република Македонија, Хрватска и Србија.

Во 2007 година беше потпишан Меморандум за разбирање меѓу Македонија и Европската заедница во програмата на Заедницата за вработување и социјална солидарност-ПРОГРЕС

Во обид да добијам повеќе информации за програмата ПРОГРЕС, досегашното искуство на РМ во оваа програма и сл. во Министерството за труд и социјална политика ги контактирав надлежните лица за оваа програма, поконкретно за областа Подобрување на условите на работа. Изненадувачки во краток рок (една недела) добив одговор дека во поглед на досегашното искуство на РМ за учество во ПРОГРЕС програмата, согласно евиденцијата на Министерството нема никакви активности (проекти) кои се имплементирани.

Ако го разгледаме Извештајот за напредокот на РМ од 2008 година во областа за Социјалната политика и вработувањето, конкретно за здравјето и безбедноста при работа, може да забележиме дека констатиран е недоволен административен капацитет и висок број на повреди и смрт на работните места.

Надевајќи се на подобрување во Извештајот за напредокот на РМ од 2009 година , наидуваме на непроменета ситуација односно низа забелешки кои ни укажуваат дека Законот за здравје и безбедност на работа не се применува целосно, Националниот совет сеуште не е воспоставен согласно законот, Инспекторатот за труд нема доволен административен капацитет за да го спроведува законот, бројот на инспектори е сеуште низок, а просториите неадекватни, нема хармонизирани критериуми и методи за евидентирање на повреди на работното место.

Македонија е ризична земја во однос на безбедноста и заштитата при работа. Законодавството на ЕУ е применето во нашите закони, но тоа не е доволно и потребно е да помине време. Безбедноста на работа и здравјето на работниците не е само формален пристап со кој треба да ја декларираме својата определба за унапредување на работната средина и благосостојбата на работниците. Напротив, тоа е економска категорија со која треба да се заштитат правата на работниците и воопшто на целата заедница. Целокупната заштита треба да се однесува на тоа дека оној што го создава ризикот, треба да ја преземе и одговорноста, но и да преземе мерки за минимизирање на факторите кои го предизвикуваат.

Во моменти кога целиот свет е зафатен од голема економска криза, Владите на државите може да постапат на два начина: да се соочат со кризата и да воведат мерки за штедење со цел државата да ја спасат од банкрот или пак да се надеваат дека времето лечи се, па така со тек на време кризата ќе помине сама од себе. Некои држави сите непродуктивни трошоци ги намалуваат и средствата ги пренасочуваат кон најпогодените делови од економијата. Некои Влади пак сметаат дека моменталната и кратка среќа на граѓаните треба да ја исполнат и со тоа прават градски плажи и носат споменици, сметајќи дека насмевката на граѓаните додека го пијат кафето покрај спомениците ќе остане на нивните лица и во оној момент кога ќе им соопштат дека нивните плати се намалуваат. Некои Влади почитувајќи го минатото ја градат својата држава да биде економски стабилна, а други мислат дека економската стабилност доаѓа со спомениците и замајување на народот со непотребни работи.

На нашата Влада во моментот  главна преокупација и е како да го зголеми буџетот  односно работи на ребалансот на  буџетот, кој како секоја земја која се справува со криза треба да го намали меѓутоа за нашата земја може да се зголеми и тоа на  инвестиции кои нема да придонесат да се зголемат приходите за полнење на државната каса. И овој пат парите ќе се искористат за да да се скрати  не така убавата атмосфера во нашата земја. Додека Македонија како најразмазено дете ќе троши пари за  нови конзуларни преставништва, на кампањата Макинвест , за компјутеризација на училиштата(прокет кој е целосно нефункционален).  Германија пак свесна за ситуацијата во која се наоѓа како и дека навистина е потребно штедење го намалува буџетот во ставки како одбрана на земјата и социјалана грижа. Овде може да се направи една аналогија- во оваа ситуација  Република Македонија е девојка која само сака  со купување на нови работи да ја скрие не така убавата внатрешност , а пак Република Германија е девојка односно дама е свесна дека внатрешната хармонија е побитна од моменталната надворешна убавина.

Милион прашања се вртат во главата на обичниот граѓанин : “Како Европската Унија се справува со економската криза ? Дали  Европската Унија се соочува со банкрот, а со тоа и со распад? Дали Шпанија и Португалија се пред економска криза?“ Овие  и милион други прашања се поставуваат, а сигурни одговори нема.

Од друга страна ние како  Македонци си имаме и поголеми проблеми и поважни прашања во однос на економијата во РМ: “Каде е Република Македонија по овие прашања? Дали РМ презема нешто за да се справи со економската криза и колку таа се чуствува во секојдневието  на обичниот макдеонскиот граѓанин?“.

Во овој текст со сигурност нема да најдете одговор на ниедно од овие  прашања, но ќе посочиме неколку факти кои ќе ви помогнат да развиете свој можен одговор на некои  од горенаведените прашања.

Додека Република Македонија спие и се надева дека ќе дојдат подобри времиња, Европјаните   со сите сили работат на надминување на кризата како на ниво на Европска Унија, така и на ниво на држави. Тие воведуваат инструменти за мониторинг , имаат развиено пакети за штедење и милион други ситници на  кои РМ не помислува.

Ако РМ не е воопшто свесна што и се случува  Европска Унија  прави анализи за надминување на истата и воведува конректни мерки како Европски одбор за  системски ризици кој ќе следи дали земјите од ЕУ трошат разумно и како позајмуваат , ќе даваат препораки упатени до земјите кои ако не ги прифатат ќе требада дадат и соодветно објансување за тоа. Истите препораки ќе бидат дадени и на Советот  за соодветната држава. Мерки на координација и усогласување на макро ниво се превземаат во  ЕУ.

Европа за да се справи со кризата успеа да говори во еден глас. Саркози и Меркел се среќаваат редовно и уште побитно имаат  усогласени ставови за надминување  на економската криза, нешто слично како нашата опозиција и позиција кои тешко успеаа да се договорат за една обична Анкетна комисија.
Франција и Германија бараат на земјите кои ќе имаат дефинити во економијата да им бидат одземени гласовите за одредени политики. Ова е само еден од предлозите за политички притисок кој треба да биде поставен пред земјите кои неразумно трошеле и со тоа ја загрозиле целата еврозона.

А што и се случи на Република Македонија за да ја надмине економската криза:  доби 30 милиони помалку инвестиции од минатата година, неколку нови скандали со корупција каде пари на граѓаните на РМ се украдени, и најдобриот дел десетици нови споменици тешки колку економските проблеми на  Македонците. Земјите како Косово, Албанија и Србија во минатите две години имаат зголеми инвестиции за разлика од Македонија.

Да, Европа така ги решава своите проблеми- со политичка координација и говорејки во еден глас,  со заеднички сили со пакети за штедење, а не со пакети за трошење.

И еве не мора да се споредуваме со Европска унија тоа е поим што повеќе од половина од светот не го разбира  и не ги знае фактите за нејзино фунционирање. Еве ќе  земеме еден добар пример за развиена  економија која и во кризни  времиња функционира и што е уште побитно размислува  на долг рок и уште  повеќе  кое се покажа дека е ефективно-  Република Германија. За да се справи  со кризата Република Германија го воведе таканаречениот пакет за штедење кој вклучува мерки како намалување на бројот на вработени во  федералната администрација  и бројот на војници, субвенции за родители кои ќе останат дома, а пак  Република Македонија  ќе ја  зголемува и онака огромната бројка на државна админитрација.   Дамата  Германија воведува и нови даноци за  нуклераната индустрија додека  шмизлата РМ  и да воведе нови даноци тие ќе бидат за уште една нова владина камапања или споменик односно за китење на неубавата надворешност.  Мерките кои ги превзема Република Германија веќе покажуваат резултати  односно придвижување на пазарот на трудот и зголемување на бројот на работните места, додека   Македонија само повеќе тоне во долгови и  невработеност на своите граѓани. Додека од година во година РМ го зголемува годишниот буџет, Р.Г ерманија од година во година го намалува и тоа  во првата година ќе  биде 11, 2 милијарди евра и секоја наредна година по 8 милијарди  помалку од вкупниот буџет.

Она што можеме  да научиме и  за што треба да размислуваме е кој пример на големите Европски земји ќе го следиме дали тоа ќе биде  Грција која е пред банкрот и се потпира на земјите кои знаат како да штедат  како Италија и Германија.  Сепак  и Грција е во подобра положба од Република Македонија, во целата криза таа секогаш може да се потпре на земјите од Европска унија кои и помагаат економски. И сега најбитнто прашање  „Дали ова ќе  и се случи на РМ и ако и се случи на чија помош ќе се потпреме?!??“

И бидејќи се запрашавме на што може Македнија да смета во случај да не може да ја преброди кризата, секогаш можеме да сметаме на задолжувања на државата, кои задолжувања ќе треба идните генерации да ги надоместуваат заради неразумното работење во сегашноста.

Инкорпорирање на европските стандарди во националното законодавство не значи само донесување на закони со “европски знаменца”. Инкорпорирање на европските стандарди многу повеќе значи заживување и практикување на принципите за кои тие закони се донесени.

Без намера да ја анализирам детално состојбата за правата на жените во нашата држава, како пример за судбината на донесените “европски” закони, го издвојувам Законот за еднакви можности, донесен како платформа за постигнување родова еднаквост.

Родовата еднаквост е основно право и темелна вредност во Европската Унија, загарантирана со основачките договори и голем број директиви и уште еднаш јасно потенцирана во Лисабонскиот Договор (член 1а, член 2).

Како дел од европското acquis communаutaire, пружањето еднакви можности за мажите и жените е еден од Копенхагенските критериуми кои земјата мора да ги исполнува за да стане членка на Унијата.

Закон за еднакви можности во Република Македонија е донесен уште во 2006 година. Но, оттогаш наваму, во сите извештаи на Европската Комисија за напредокот на РМ, вклучувајќи го и последниот за 2009 година не се забележува напредок во имплементација на истиот. Посебно последниот извештај (2009) забележува: некохерентен Национален план за родова еднаквост, недоволен капацитет на Секторот за еднакви можности; недоволен капацитет за промоција на правата на жените во руралните предели; недоволна поддршка на иницијативите за борба против дискриминаторските обичаи и стереотипи;  учество на жената во донесување одлуки на национално и локално ниво; ниско учество на жената во работната сила.

Имаме 41 жена пратенички во Собранието на РМ, но затоа пак само 2 жени министри во извршната власт.

Ако се симнеме на локално ниво, ситуацијата е уште полоша. На последните локални избори во 2009 година, на градоначалничките листи од вкупно 764 кандидати, само 13 беа жени, а пак од тие 13, НИЕДНА не стана градоначалник.

Уште поинтересно е што тоа не е случај со советничките листи. Во Изборниот законик член 64 содржи концизна одредба која пропишува дека на секои три места, едно место му припаѓа на помалку застапениот пол. Во ред, родовите квоти се почитуваат онаму каде што се стриктно нагласени (затоа што мора да се почитуваат), но онаму каде што ги нема, нема ни свест дека тоа треба да се направи самоиницијативно. После локалните избори,  закон за внесување на родови квоти и за градоначалничките места беше предложен, но не и прифатен во Собранието. Очигледно е дека не сме расположени работите да ги движиме напред.

Што е уште поалармантно, голема дискриминација на жените при вработување сеуште постои и покрај стриктните законски одредби. Лежерно е и необјасниво однесувањето на работодавците кои ниту се свесни, ниту пак имаат страв од законот кој забранува дискриминација при вработувањето на било која основа, во овој случај по основа на пол, брачен или семеен статус. Според истражување на Македонскиот центар за истражување и креирање Политики дури  87,7% од 600 испитанички одбиле да одговорат на прашањето: “Дали ве одбиле за работа поради Вашите планови да основате семејство или да се омажите?”  Само 7.3% признале дека тоа им се случило, а 9,0% одговориле дека не биле доведени во таква ситуација.

За дискриминацијата сеуште се молчи. Јасно е дека дискриминираните жени ниту имаат средства, ниту доверба во правосудните органи и институциите за да ги бараат правата кои законски им следуваат.

Така, според годишниот извештај на Народниот правобранител за 2009 година од 20 поднесени претставки по основ дискриминација, само една се однесувала на дискриминација по основа на пол.

Истото се случува со Комисиите за еднакви можности формирани во состав на општините. Институционална структура постои, но не и свест за достапноста на истата.

Тоа мора да се промени доколку навистина ги сакаме европските вредности дома. Не ни требаат европски закони со кои ќе се фалиме ако немаме упорност и доследност за нивна целосна имплементација. Се додека не сфатиме дека освен што тие се критериуми за членство, многу повеќе се нешто што го унапредува и демократизира нашето општество и секојдневно живеење, нема да можеме да бидеме “европска земја”. Како ќе бидеме дел од европското семејство, ако не ги цениме и чувствуваме за свои заедничките европски вредности?

Politicians and statesmen

A politician thinks of the next election; a statesman, of the next generation.
James Freeman Clarke

In less than a year, Macedonia’s EU accession has passed from a strong prospect to a dangerous halt. Despite the pending name issue with Greece, that shadowed the country’s European aspirations, Macedonia seemed to be on the good track when, in last October, the European Commission recommended the opening of accession negotiations. It was likely that Greece would put a brake in the process in the European Council, but there was hope that the recommendation would stir both countries’ politicians towards a consensus. This, however, never came to happen, leading to Greece’s blocking of the negotiations in December.
It is obvious that Greece will never allow Macedonia to be a member of the EU and NATO with its current constitutional name, as it is obvious that Macedonia needs to be a part of these institutions in order to become a modern and developed nation. Following James Clarke’s quote, from a statesman’s point of view this would be a no-brainer, but in today’s politics there are few who can call themselves as such; in Macedonia, there are none.
Since the majority of the Macedonian people (according to a recent poll, two thirds) prefers to maintain the country’s name to joining these institutions, no prime minister would dare their political career by giving in to Greece; I dare saying that whoever penned a deal with Athens regarding this issue would never win an election in Macedonia – ever. And this is, probably, the main reason why this issue has been dragging for almost 20 years: the politicians who refuse to settle this matter with Greece gain political benefits from it. To be as blunt as I possibly can: they aren’t thinking of their country’s best interests, they are thinking of their own best interests.
This is not an exclusive problem of Macedonia, but it becomes particularly serious in a country with obvious economic limitations. It is a rare sight when politicians make options that are good for the country if those decisions go against the will of the majority of the voters. I understand that this is a very sensitive matter, that touches deep in Macedonians’ hearts, but 20 years is a very long time, more than enough to reach a deal, specially since this delay is crippling the country’s economy; if it hasn’t happened yet it is mostly due to the fact that whoever signs such an agreement is politically dead.
We can not elude ourselves to think that Macedonia can afford the luxury of not being an EU member state; that is not an alternative, especially in the long run, when all its neighbours will be a part of the Union. And to become a member, the name must be changed. This is not a solution that pleases the Macedonian people, I know, but it’s the only one. However, it will take something that this country probably doesn’t have to reach a compromise with Greece: a statesman, some one who thinks of the country’s future rather than his own, who thinks of the generations to come rather than the elections to come. Looking at Macedonia’s recent past and at the current government (and its opposition) I’m afraid we will have to wait for a long time until we see a such a leader making the decision this country doesn’t want but desperately needs.

Автор на текстот : Андре Вал – граѓанин на Европската унија кој живее и работи во Република Македонија.

Неодамна бевме сведоци на историски референдум во нашиот регион кој се однесуваше на територијалниот спор меѓу Хрватска и Словенија за морската граница долга дваесетина километри  во заливот кој на словенечки се нарекува Пирански Залив, а на хрватски Савудријска Увала.  На референдумот одржан на 06.06.2010 околу 51 % Словенци позитивно се изјаснија на прашањето “Дали сте за тоа законот за ратификација на арбитражниот договор на Владата на Република Словенија и Владата на Република Хрватска, кој беше ратификуван од словенечкиот парламент на седницата на 19 април да стане важечки?” Иако опозицијата го оцени како нелигитимен поради тесната разлика од  само два проценти, сепак тоа беше доволно за чекор кон окончување на дводеценискиот спор меѓу овие соседски републики, надминување на тензиите и фрустрациите и прекин на блокадата на хрватските евроинтегративни процеси.  Одлуката на хрватските и словенечките политичари  да го изнесат решавањето на спорот  пред арбитража кој истите долго време беа немоќни да го решат,  а впрочем да го консултираат и демосот на референдум, како облик на непосредна демократија, се покажа како мудра одлука.

Очигледно е дека Словенците го избраа еден од алтернативните начини за решавање спорови кој до сега се покажал како доста успешен. Такви примери со арбитражна завршница се споровите помеѓу Барбадос и Република Тринидад и Тобаго, Гвајана и Суринам, ад-хок арбитражата помеѓу Канада и Франција, Норвешка и Шведска, Гвинеја и Гвинеја Бисау, ад-хок арбитражата меѓу Аргентина и Чиле.

Исходот од референдумот експресно одекна во Брисел и беше поздравен од Претседателот на Европската Комисија Жозе Мануел Барозо кој пред се истакна дека ”решавањето на ова билатерално прашање претставува важен сигнал за регионот и односите меѓу Хрватска и Словенија”.

Она што ме тера да се запрашам е како нашите власти го толкуваат овој сигнал? Иако не пропуштаат да се пофалат дека  имаме решени граници со нашите соседи и да се оправдаат дека македонско-грчкиот спор е од поинаква природа, сепак народот не  може да не забележи дека нашите евроинтегративни процеси  се парализирани. Преговорите под покровителство на Обединетите Нации кои го вклучуваат медијаторот Метју Нимиц како неутрална странка не вродија со плод па Македонија и во текот на шпанското претседавање не доби датум за преговори.

За време на посетата на европратеникот и известувач за нашата земја Зоран Талер пред оддржувањето  на референдумот посочи на две иницијативи за надминување на билатералните спорови, односно земјите- кандидати и земјите-членки, кои имаат спор, да се обврзат да го  решат во одреден рок, а ако не се случи тоа автоматски да се оди на арбитража а втората е онаа на центрите за анализа (тинк-тенк) блиски до Европската комисија, кои бараат во преговорите да се вметне ново поглавје за регионална соработка, кое би можело да се затвори само доколку има решение за споровите.

Факт е дека доколку сакаме спорот да се реши во координатите на меѓународното право се стеснува времето и маневарскиот простор. Во интервју за хрватски дневен весник министерот за надворешни работи Милошовски изјавува:

“Иако хрватско-словенечкиот спор е од сосема поинаква природа од грчко-македонскиот, начинот на неговото решавање за нас претставува посакуван модел. Се работи за демонстрација на зрелост и далековидост, која докажува дека нема подобра опција од дијалогот. Заправо, тоа им недостасува на Грција и на Македонија, бидејќи  во изминатите 18 години немаше билатерална средба на грчкиот и македонскиот претседател.”

Во истото интервју изјавува дека нам ни е прифатливо секое решавање на спорот врз основа на аргументи и дека не се плашиме од поголем ангажман на ЕУ и Европската Комисија или друга релевантна меѓународна институција .

Декларативна волја за пред камери има ама очигледно проактивниот став во преговорите изостанува!

„Македонија повеќе губи од Грција, која е членка на ЕУ. Не треба да се седи дома и да се чека времето нешто да донесе, туку да се биде проактивен. Двете страни бараат да не се излегува надвор од процесот во Обединетите нации. Повеќе ми е логично тоа да се слуша од Атина, затоа што грчката страна не сака јавно да се расправа што сé отфрлија во преговорите. Но по малку ми е логично Скопје да не сака да се открие што сé е отфрлено“

… изјави Талер на прес-конференцијата во земјава, што предизвикува дилеми за какви цели и со каква транспарентност работи “Скопје”!

Дали петчлена арбитража што ја предложи Оли Рен во хрватско -словенечкиот спор во нашиот случај би можела да има дејство на еурека  и дали во текот на белгиското претседавање ќе го добиеме нашето место под европското сонце или ќе се задоволиме со античкото и ќе чекаме Александар Македонски да го реши Гордиевиот јазол овојпат на Балканот, останува да видиме.

Со грчката блокада на поканата на Македонија за влез во НАТО во 2008 година, конфликтот за името меѓу Македонија и Грција ја достигна својата кулминација и се уште трае. Јаболкото на раздорот опстојува речиси две децении и не ги засега само двете држави вклучени во спорот, туку и соседните држави, балканскиот регион и Европската унија во целина.

Конкретен резултат изостанува и покрај постојаните преговори, а доколку спорот не се реши во скоро време интегративниот процес на Македонија лесно може да се одложи за неодредено време, со што Балканот дополнително ќе се дестабилизира.

Опстојувањето на Грција во нејзините каприци во поглед на името пред Македонија претставува навидум непремостлива пречка и со тоа го спречува нејзиниот напредок и развој. Македонија се наоѓа меѓу чеканот и наковалната, а во отсуство на одлучни чекори во насока на решавање на спорот со Грција лесно може да ја изгуби можноста да добие покана за почеток на пристапните преговори со Европската унија.

Се додека Европската унија безполезно чека државите да постигнат компромис, таа го губи сопствениот улед бидејќи во очите на многумина не е способна да ја убеди својата членка во важноста на решавањето на спорот. Парадоксален е фактот дека Солунската декларација, која уште во 2003 година ја потврди иднината во Европската унија на државите од Западен Балкан, сега е блокирана токму од однесувањето на Грција. Затоа државите од Западен Балкан се движат со микро чекори кон постигнување на таа цел, додека Македонија нема направено исчекор напред веќе пет години.

Малку е иронично тоа што Грција во принцип не е против пристапувањето на државите од Западен Балкан во ЕУ и што во исто време тврди дека сака да го види својот сосед во Унијата, но под друго име. Членството на Македонија во ЕУ на Грција ќе ѝ донесе многу предности, како на политички така и на економски план. Само доколку ја поддржи Македонија во нејзините напори за членство, Грција ќе може да ја изгради својата политичка и економска улога на Балканот, во спротивно ќе остане самоизолирана. Но и покрај тоа, Грција продолжува со блокирањето со цел да најде начин за да ја натера Македонија да го смени името кое е спорно за Грција.

Македонија е подготвена за почнување на пристапните преговори, нејзините жители јасно ја поддржуваат таа цел, иако е очигледно дека државниот врв не е одлучен да го мине Рубикон и да постигне компромис со Грција. Навистина, ситуацијата не е ни малку лесна. Уште пред отпочнувањето на пристапните преговори, Македонија се соочува со предизвикот за одбрана на сопствениот идентитет.

Притоа ЕУ опстојува на својата политика на – повеќе или помалку – пасивно чекање резултати. Решението на спорот им го препушти на Атина и на Скопје. Иако помирувањето, стабилизацијата и приклучувањето на регионот на Западен Балкан е од стратегиски интерес за ЕУ, таа не врши јасен притисок за решавање на спорот и за отворање на преговорите со Македонија. Неможноста за решавање на спорот и привидната апатија на ЕУ не ја прикажуваат Унијата во добро светло, бидејќи таа своите стратешки интереси мора да ги стави пред билатералните спорови. На крај, сега е моментот Унијата да изврши притисок со целата сила за конечно да почне преговори со сите заинтересирани држави од Западен Балкан.

Иако решавањето на спорот меѓу Македонија и Грција беше еден од приоритетите на Шпанското претседателство со ЕУ, очигледно е дека на тој план не се направија чекори вредни да се споменат. Македонија не се најде на дневниот ред на последниот состанок на Министрите за надворешни работи одржан во Луксембург во јуни 2010 година, а тоа прашање го отвори само словенечкиот министер за надворешни работи при што ја истакна потребата за отпочнување на преговорите за пристапување на Македонија во ЕУ.

Во Европскиот парламент поддршката за отворање на преговорите со Македонија ја искажавме и преку писмо испратено до министрите за надворешни работи на државите од ЕУ и високата претставничка на ЕУ, Ештон. Во писмото, ние – група на десет пратеници од осум држави и четири пратенички групи – упативме апел до државите-членки на Македонија да ѝ се даде датум за почеток на преговорите. Со тоа сакавме да нагласиме дека државите мораат да постигнат заемен договор и дека таа цел мора јасно да ја искажат сите држави-членки. Сакаме ЕУ да даде јасен сигнал дека таа цел е неизбежна и нужна и оди во прилог на одржување на стабилноста и напредокот на државите од Западен Балкан.

Во моментов сè уште се наоѓаме на мртва точка, па затоа не смееме така лесно да ја прифатиме блокада на Грција. Особено не во време кога евроинтеграцискиот процес на државите од Западен Балкан е во застој. Сè повеќе се размислува за влез во ЕУ на државите од Западен Балкан во „пакет“, што би се случил некогаш во иднина. Македонија очигледно ја загуби својата временска предност поради недоразбирањето со соседот. Само со одлучни чекори Македонија ќе може да исчекори напред и со тоа да демонстрира политичка зрелост во донесувањето одлуки.

Крајно време е спорот да се реши. Доколку во краток период не се постигне договор, многу веројатно е дека спорот ќе се провлекува уште многу години. Европската унија не смее да го дозволи тоа, но и Македонија не смее да го дозволи тоа. Во исто време, јасно е дека доколку Грција сака да има сериозна улога во регионот, таа мора да се согласи на компромис прифатлив за Македонија.

ЕУ мора да ја сфати додадената вредност на целиот регион на Западен Балкан, вклучувајќи ја Македонија, и оттука мора да истрае во изнаоѓањето решенија за отворените прашања, да ги почне преговорите и потоа да ги прими новите членки. Секое одложување на датумите за во иднина ја загрозува стабилноста на Западен Балкан. Ветувањето за евроинтеграцијата е она што во моментов го обединува регионот и она што поттикнува здрава конкуренција. ЕУ не смее да го изгуби овој политички момент и затоа треба да покаже јасна волја за интеграција и да му даде нов дух на пристапувањето на државите, како и да поттикне солидарност и несебичност кај своите членки. Солидарноста функционира само кога е обострана и доколку е врзана за одговорност; тоа важи и за Македонија и за Грција.

Зоран Талер

Пратеник во Европскиот парламент и Известувач за РМ

Текстот на словенечки јазик е објавен на веб-страната http://www.eurovizija.si/kolumne/a/makedonija_grcija_nesojena_dvojcka/571

Белгискиот весник „La Libre“ објави текст на македонската новинарка Тања Милевска за македонските евроинтеграции и погледот на Европската унија кон нив, одговорностите и предизвиците на двете страни. Истиот текст го објави и македонскиот дневен весник „Дневник“.
Самиот текст, како текст на граѓанин на Македонија, кој живее и работи во Европската унија, упатува силна порака кон Европа, за потребата за датум за почеток на преговори за членство во Европската унија на Република Македонија, како причина за зацврстување на демократија и како спротиставување на зголемениот национализам и стравот на граѓаните на Македонија.
„Слободните умови, студентите, граѓаните се задоволуваат со молк и тивко се надеваат на надворешна помош. Тие се умовите кои искрено ги делат вистинските европски вредности, но Европа не ги слуша, презафатена со сопствените проблеми.“ – дел од текстот на новинарката Милевска.

Знаете како од најмлада возраст вашите родители мудро ве советувале да се дружите со добрите деца, со оние кои имаат одличен успех во училиште, најголема шанса да успеат и да напредуваат. Со други зборови оние кои може позитивно да влијаат на развојот на едно малолетно дете.
Ако метафорично ја споредуваме зрелоста на Република Македонија, не би можеле да кажеме дека е малолетно дете, но секако не ја надминува зрелоста на збунет пубертетлија, за кој пресудно значење има кого знае, во кои кругови се врти за понатаму да си го трасира патот низ животот. Трудејќи се да најдам таков позитивен пример во Европската Унија, непоимливо е да не се спомене искуството на Република Словачка. Бидејќи кај нас економската криза е изговор за секој неуспех, за секое неисполнето ветување од надлежните навистина вреди да се спомене патот на Словачка до Европската Унија.
Зошто?
Од проста причина што во време на криза, токму Република Словачка е земјата која бележи најголем економски раст помеѓу земјите членки на Европската Унија. Растот на економијата на Словачка, во овие тешки времиња во првото тромесечје на 2010 изнесува 4.8 % на годишно ниво.
Република Словачка се стекна со независност на 1 Јануари 1993, две години по нашата Република Македонија. Kако последица на домашниот политички развој управуван од третата влада на Мечијар (1994-98) Словачка беше маргинализирана од процесот на интеграција во ЕУ. Угледот на Словачка на полето на регионални и меѓународни односи беше прилично влошен, а словачката Влада и самиот Премиер претставуваа пречка на патот до Брисел.
Карактеристично за тогашниот домашен политички развој  беше демократскиот дефицит, а за надворешната политичка ориентираност – нетранспарентноста.Во јули 1997 година Европската комисија препорача да започнат преговори за членство со Унгарија, Полска и Република Чешка, Словенија, Кипар и Естонија, но не и со Словачка бидејќи таа сеуште не го исполнуваше политичкиот критериум.
Дополнителни причини беа нестабилноста на државните институции и недостатоците во функционирањето на демократијата- потребата од слободни и фер избори, вклучување на политичката опозиција во процесот на донесување одлуки и донесување на закони во корист на малцинските јазици.
Во овој период несомнен е консензусот меѓу политичките партии за евроинтегративните процеси, но преовладува колебањето. Сите политичари во Словачка во тој период се на ставот: ДА за ЕУ, НО… Со парламентарните избори во 1998 година беше отстранета владата на Мечијар и избрана широка коалиција предводена од Премиерот Министер Микулаш Џуринда која ја насочи политиката на Словачка во правец кон достигнување на развојот на нејзините соседи и се потрдуди да го тргне тоа `НО` од играта.
Сепак впечатокот за Словачка како држава, а посебно како економија на патот кон евроинтеграцијата од секогаш бил ист- тоа е земја која ветува многу. На самитот во Хелсинки во декември 1999, односите помеѓу Словачка и ЕУ достигнаа ново ниво. Во февруари истата година, Словачка  ги започна преговорите за пристапување кон ЕУ и се покажа успешно на завршните поглавја од acquis communautaire. Во летото 2001, при крајот на шведското претседателство, Словачка веќе беше исполнила 20 поглавја, достигнување споредливо со достигнувањето на другите три “Вишеградски грофовии”( Република Чешка, Полска и Унгарија) кои пак процесот на преговори го започнаа две години претходно.
Среднорочното оценување покажа дека Словачка е во добра позиција да го заврши целиот процес на пристапување заедно со другите кандидати.  Во периодот 1998-2002 во Словачка се донесе уставен амандман кој со себе повлече спроведување на повеќе реформи на јавната администрација. Во 2002 Словачка продолжи со извонредна брзина во затварање на преговарачките поглавја.
Финалниот маратон започна со средбата на таканаречената Лакен –група за време на данското претседателство во октомври 2002. Агендата за оваа средба ги вклучи расправањата за најосетливите поглавја од acqui-то : Одредбите за финансии и буџет и дебатата за најважната тема-парите. Крајната спогодба за сите несогласувања и противречности се постигна на самитот во Копенхаген на кој 10 земји кандидати- меѓу кои Словачка- беа поканети за да се приклучат во Европската Унија во 2004.
И еве не, 6 години подоцна со информацијата дека Словачка има најголем раст во ЕУ. Соодветна реченица во однос на ЕУ и Словачка е дека можеби ученикот, го надмина учителот.  Кога Словачка ги чекореше првите чекори кон ЕУ, од страна на политичарите прашањето во однос на Унијата беше извртено слично како она, што по мене се поставува сега кај нас: Не дали ние сакаме да станеме дел од Европската Унија, туку дали Европската Унија сака ние да станеме дел од истата. И додека ние се прашуваме  дали некој сака да не дружи, времето си минува.
Од патот на Словачка можеме да видиме некои политички ситуации, ликови и проблеми, кои како déjà vu се пресликуваат во македонското евроинтегративно секојдневие.  Но оваа успешна приказна треба да претставува поттик и освестување каде сме сега, а каде би можеле да бидеме. Позитивните примери се тука, и само чекаат да почнеме да ги следиме.

Автори на текстот се Љупка Новеска и Анастазија Младеновска