Македонија во Европска унија

Moderator: It was already mentioned that civil society organizations play a big role and their input should be taken into account and support for them should be increased. That is why we have invited a representative from one NGO. This is the Macedonian Centre for European Training from Skopje, represented by Ms. Lidija Dimova, who is the Executive Director. Please Ms. Dimova, you have 10 minutes for your presentation.

Lidija Dimova: Thank you very much, Mr. Vigenin. First allow me to extend my gratitude for being invited to such an important meeting here in the European Parliament. Before I go and talk about the experience of Macedonia, I would like to say just a word or two about our organization. The Macedonian Centre for European Training is a think-tank organization, although the name says training we are a think-tank, and we try to facilitate the accession process of the Republic Macedonia into the EU, by means of professional training, consultancy, regional cooperation, policy development, and advocacy. Probably, one of our most important projects is the Accession Watch. This is a partnership project that we are implementing in cooperation with the Foundation Open Society – Macedonia. We are a watch-dog organization. We come up with quarterly reports and our last report was about the findings on IPA. How Macedonia is spending, using or benefiting – or not benefiting – from the money coming from the European Union. There is another study that I can recommend if you are interested, that was recently closed on how Macedonia benefits from the Community Programmes, i.e., whether the Community Programmes are Europeanizing society or not. These are available on our website.

Now about IPA, as one of the instruments available for the country. I was thinking what to say, and I realized that in the agenda you are waiting to hear about some of the problems, because from these problems there will be lessons learned for the Parliament and the Commission. If you were looking forward for problems, boy do I have problems for you! I’ve got so many problems… Unfortunately, unlike Croatia, Macedonia’s story is not a successful one. How do I go about speaking about the problems? I tried to group them into four major clusters, and I grouped them more in terms of where can you see them going.

First is the group on lack of institutional capacity. I will give you the figures so that you can understand what I am talking about. At this particular point of time, under Component I, almost half of national IPA 2007 was actually contracted at the end of 2010, which means that at this specific point of time we still have projects from IPA 2007. Half of National IPA 2008 was contracted at the end of 2011, which means they will be implemented in 2012 and 2013, and bear in mind that we are talking about IPA 2008. Only 1.8 % of National IPA 2009 is absorbed so far, and only 1.5 % of National IPA 2010 is absorbed so far. I think there is no need to come up with a conclusion; you understand what I am trying to say.

Number 2 is lack of administrative capacity. There are four major points that I want to make about this. First is programming vs. projects. Very often you hear the government representatives saying that the reason why we can’t spend the money from IPA is because we do not get reliable projects from stakeholders. This tells you that the government does not understand that the stakeholders do not come up with the projects just like that; they have to be put within a programming framework. There has to be something strategic about it. This speaks for itself.

Then, if you look inside the nitty-gritty bits, you see that in Macedonia, for example, you have too much use of the Project Preparation Facility. The average in the region would be 3 % of the budget used for preparation of projects, while in Macedonia this share is from 5 to 15%. This is bad, but if you look at what this is used for, you come to the conclusion that most of these funds are used for drafting Terms of References and then it becomes a really sad story – you do not have civil servants knowledgeable enough to draft Terms of References.

If you analyze the whole IPA in the country, you will see that some sectors do not have a single EURO programmed. For example, such is the case with Chapter 19: Employment. Of course, if you are the Government – or the Commission – you would say that the country has the whole Component IV. This is what Component IV stands for – employment. I put forward the question if this is enough. Is this enough to leave the whole employment area not-tackled, without any kind of institutional building, especially in a country where the level of unemployment is so high.
Then we have a very high level of turnover of staff in key institutions. I think the problem with this is the politicization of public administration, because in the last several years the only way you can get into public administration is if you belong to one of the political parties in the ruling government. Once you get into public administration, you benefit from EU funds and training, and you begin to understand certain things, but all of a sudden the party realizes that you have some capacity and they take you away from the institution where you were and put you in a different institution where the political party needs you best, for example, a director of some public enterprise. So, the institutions are very much weakened, without any consideration of the detriment that is done with this process.

Number 3 is a set of problems I call “no instrument mix”. First of all, I think there is lack of strategic input by the government. The government does not want you to understand that you can use IPA Component I. This is a public debate. The government does come out and say that Component I is only for central government administration, which is not entirely true. What I am trying to say is that if they can see that schools, unions, Roma organizations, municipalities, farmers, SMEs will benefit from Component III, IV and V, then they should use Component I to build their capacity so that these groups would be able to benefit from the other components. However, this is not done.
Then, IPA is almost entirely used as technical assistance in Macedonia. This means that you are using IPA as though it is CARDS. If you compare the rules, it is completely the same thing as CARDS. Grant schemes are used only twice. The first grant scheme is from IPA 2008 and it was for the civil society within IPA Component I. I have to say, this is one of the most successful projects. Then there is the other grant scheme managed by the government, which is the first grant scheme managed by the government under the decentralized model and concerns Component IV. This is a story in itself. The call for proposals was announced in June 2010 and concerned the integration of ethnic women in the labour market. The budget available was 1.6 million EUR. Up to date, the contracts have still not been signed. It’s taken almost two years to contract 1.6 million EUR. The question is: what is going to happen with the rest of the money, if the government takes two years to contract such a small amount of money?

Problem number 3 is improper use of twinning. I am sad to say that I have the feeling that to avoid de-commitment, the Commission is saving the government by programming projects that are not plausible. I will give you an example so that you do not think that I am speaking from the top of my head. Under component IV, there is a twinning project for the Centre for Adult Education. The twinning project is worth 1.7 million EUR. Do you know how large is the annual budget of this institution? It is only 220,000 EUR. In effect, what you are doing is that you are giving eight times more money to an institution for a twinning project. It is spelt disaster, just by looking at it. You cannot expect any results from here.
Budget support, I am not going to talk about the budget support because the representative from the Court of Auditors already said something about budget support. I know that the government now is trying to get budget support and I hope they do not get it, because we have local elections coming next year and yes, the government has been known to have misused money, even European money, by the Agency for example, but I am not going into that.

Another thing that I would like to mention is the fourth group of problems – the lack of political will. I am going to mention some of the things that are going on and that do not make any sense. For example, except for Cross-Border Cooperation (Component II), all the rest of the operational programmes have not been even translated into Macedonian language, not to mention Albanian language. What makes it even more interesting is the fact that the government spends loads of money for translation of books, but why they think these documents are not worth translation I do not know. They are not translated.
Something was mentioned earlier about donor coordination. I think this is also a very interesting thing. Macedonia is giving 13.2 million USD to UNDP for implementing active employment measures. How does this fit within Component IV? If you know that the Employment Agency is the backbone of Component IV, then why give money to UNDP to implement something that the Employment Agency needs to do? I am just putting forward the questions.

Macedonia does not have National Development Plan. I know that MIPD 2012-2013 for Macedonia says that there is a National Development Plan, and I know that the revision of the Operational Programme for Component IV on Human Resource Development says that there is a National Development Plan, but – no – there is no National Development Plan. There has not been a National Development Plan for such a long time. There is a story about it, and I am not going go into it. This tells you how difficult it must be for civil servants to start programming without a National Development Plan.

At the end I want to tell one more thing about the General IPA Auditor. This is something that sounds very strange. First of all, the person that is the General IPA Auditor in the country is a person who is in love with the Prime Minister. If you visit his Facebook profile, you will see that there are no pictures of him – it is all about the Prime Minister. He is not an economist, nor an auditor, he is a legal expert. He was the previous director at the Public Enterprise on Management with Residential and Business Property. He was the guy who actually was buying the government bonds for the Prime Minister. This is our General IPA Auditor. If you read the Progress Report, the Commission is saying that there are problems here, but they are saying it in a very politically correct manner, in order to put things into perspective.

Just one more sentence! I know what you are all thinking and wondering why do I need to say all these things to you and that you cannot help a democratically elected government. I understand that, but this is the European Parliament. You are representing the people of the European Union, not the governments. I need to stress the importance of how difficult it is for the citizens of Macedonia. We have been stuck in the hallway since 2005, no negotiations whatsoever. We have a problem with Greece that does not make any sense. We have very high level of unemployment, we have a poverty line which is very high, and we have a government who does not really understand democracy. Still, the people are in favour of European integration. That speaks for itself. Macedonians are Europeans. Thank you.

Moderator: I think we should more often invite representatives from civil society. I am sure the presentation of Madam Dimova was very important for the Members of the European Parliament as well, because very often we discuss the big strategies and the nice picture, but there are some realities on the ground that we should also take into account. That is why I thank you for this presentation.

Говорот на Лидија Димова во Европскиот парламент (Committee on Foreign Affairs) – 11.04.2012 година + видео од говорот со превод (title) на македонски

За разоткривање на сите невистини, манипулации и шпекулации. Јавноста има право да ја знае вистината онаква каква што е, а не како што ја претставуваат владините медиумски мегафони. Токму затоа во прилог следува видеото од излагањето на Лидија Димова во Европскиот парламент, со титл на македонски јазик. Дали навистина бара укинување на европските фондови, посебно за ИПА за Република Македонија, дали е “предавник“ како што ја етикетираа провладините медиуми, платеник на Сорос или пак некого вистината за тоа дека не работи ништо премногу го боли и ја нарушува неговата комоција во државничката фотеља….

Вигенин: Веќе беше кажано дека граѓанските организации имаат важна улога, дека нивниот инпут треба да се земе предвид и дека поддршката за нив треба да се зголеми. Токму затоа ние поканивме и претставник од една невладина организација. Тоа е Македонскиот центар за европско образование од Скопје, кој го претставува Лидија Димова, извршен директор на организацијата. Г-ѓа Димова, имате 10 минути за вашата презентација.

Лидија Димова: Благодарам г. Вигенин. Дозволете ми да ја изразам својата благодарност што сум поканета на овој важен состанок во Европскиот парламент. Пред да зборувам за искуството на Македонија, само збор-два за нашата организација. Македонскиот центар за европско образование е тинк-тенк организација, иако во името стои образование, ние сме тинк-тенк и работиме на пристапувањето на Република Македонија во ЕУ, преку професионални обуки, консултации, регионална соработка, развој на јавни политики и лобирање за промени. Веројатно еден од нашите најважни проекти е следењето на процесот на пристапување. Тоа е партнерски проект кој го спроведуваме во соработка со Фондацијата отворено општество – Македонија. Правиме мониторинг, односно подготвуваме квартални извештаи, а последниот квартален извештај се однесува на ИПА, односно како Македонија ги троши и користи, односно колку не ги користи парите од Европската унија. Неодамна објавивме уште една студија којашто можам да ви ја препорачам и се однесува на тоа колку Македонија ги користи Програмите на Заедницата, односно дали овие програми го европеизираат нашето општество или не. Извештаите можете да ги најдете на нашата веб-страница.

Сега ќе зборувам за ИПА, како еден од инструментите ставен на располагање за нашата земја. Размислував за тоа што да презентирам и сфатив дека во агендата вие очекувате да ги слушнете и проблемите, бидејќи токму проблемите ќе доведат до научени лекции за Парламентот и за Комисијата. Ако очекувавте проблеми, јас имам многу такви. За жал, и за разлика од Хрватска, македонската приказна не е успешна.

Од каде да почнам? Се обидов да ги групирам проблемите во четири групи и тоа од аспект каде тие водат. Првата група на проблеми се однесува на недостигот на институционален капацитет. Ќе презентирам одредени бројки за да можете да увидите за што зборувам. Во овој момент, во рамките на првата компонента, речиси половина од средствата од Националната ИПА 2007 беа контрактирани на крајот од 2010 година, што значи дека денес ние се уште имаме проекти од ИПА 2007. Половината договори од Националната ИПА 2008 беа склучени на крајот од 2011 година, што значи дека тие ќе се спроведуваат во 2012 и 2013 година. Имајте на ум дека зборуваме за средства од ИПА 2008. Досега, апсорбирани се само 1,8% од средствата од Националната ИПА 2009, и само 1,5 % од Националната ИПА 2010. Сметам дека нема потреба да извлекувам заклучок, разбирате што сакам да кажам.

Втората група на проблеми се однесува на недостигот на административен капацитет. Во рамките на оваа група на проблеми има четири главни поенти. Првата се однесува на програмирањето наспроти правењето проекти. Многу често, од владините претставници слушате дека причината зошто парите од ИПА не се трошат е фактот дека не добиваат добри проекти од засегнатите страни. Ова ви кажува дека владата не разбира дека засегнатите страни не можат туку така да излезат со проекти, и дека проектите треба да бидат ставени во програмска рамка, односно во стратегиска рамка. Овој факт зборува сам за себе.

Натаму, ако детално ги разгледате работите, ќе видите дека во Македонија, на пример, има голема искористеност на финансискиот инструмент за подготовка на проекти. Во просек овој инструмент во регионот се користи околу 3% од буџетот, но во Македонија тој изнесува од 5 до 15%. Ова и не е толку страшно, но кога ќе видите дека овие средства се користат за изготвување проектни цели и задачи, тогаш приказната е навистина тажна, односно сфаќате дека вашите државни службеници не се доволно стручни да изготват едноставни проектни цели и задачи.

Ако се анализира целата ИПА во државата, се доаѓа до заклучок дека во некои сектори нема испрограмирано ниту едно евро. Таков е случајот со поглавје 19 за вработување. Се разбира, Владата или Комисијата ќе кажат дека ја има целата 4-компонента за вработување, но моето прашање е дали е ова доволно. Дали тоа е доволно за варботувањето да не се опфати со градење институционален капацитет, посебно во држава каде стапката на невработеност е толку висока.

Следното прашање се однесува на менувањето на кадарот во клучни институции. Сметам дека ова се должи на политизацијата на јавната администрација, бидејќи во последните години единствениот начин за влез во јавната администрација е членство во владејачките политички партии. Откако ќе влезете во јавната администрација, ги користите средствата и обуките од ЕУ и почнувате да ги разбирате работите, но одеднаш партијата сфаќа дека вие имате одреден капацитет и ве преместува од институцијата каде сте во некоја друга инстутуција каде најмногу и требате на политичката партија, на пример, ве именува за директор на некое јавно претпријатие. На овој начин институциите се ослабуваат, без притоа да се земе предвид штетата која се прави со ваквиот процес.

Третата група на проблеми јас ја нареков непостоење на микс од инструменти. Пред се, сметам дека владата не дава стратегиски инпут. Владата не сака да разбере дека може да се користат средствата од ИПА компонента 1 за тоа. За ова има и јавна дебата. Владата зборува дека компонента 1 се однесувала само на централната власт, што не е сосема точно. Ако училиштата, синдикатите, ромските организации, општините, земјоделците, малите и средните претпријатија треба да ги користат компонентите 3, 4 и 5, тогаш зошто не им се дозволува да ја корисат компонента 1 да го изградат својот капацитет за потоа да ги повлечат парите од другите компоненти? Ова не се прави.

Натаму, во Македонија ИПА речиси целосно се користи за техничка помош. Ова значи дека ИПА се користи како да е КАРДС. Ако ги споредите правила, таа е иста како КАРДС. Грантовите се користени само во два наврати. Првата грант-шема беше спроведена од ИПА 2008 компонента 1 и беше наменета за граѓанското општество. Морам да истакнам дека ова е еден од најуспешните проекти. Втората грант-шема е управувана од владата и таа е првата грант-шема во рамките на децентрализираното управување и се однесува на компонента 4. Ова е приказна сама за себе. Отворениот повик за предлог-проекти беше објавен во јуни 2010 година и се однесува на интеграцијата на етнички жени на пазарот на труд. Буџетот за оваа грант-шема изнесува 1,6 милиони евра. Договорите за проектите не се склучени. Потребни се речиси две години за да се склучат договори во вредност од 1,6 милиони евра. Прашањето што се поставува е следново: што ќе се случи со другите средства, ако се знае дека на владата и требаат две години за да додели толку мал износ на пари?

Третиот проблем се однесува на неправилното користење на твинингот. Морам да напоменам дека имам чувство дека со цел да не се изгубат парите, понекогаш Комисијата ја спасува владата преку програмирање на проекти кои се неизводливи. Ќе ви дадам пример за да не мислите дека зборувам напамет. Во рамките на компонента 4, испрограмиран е твининг проект за Центарот за образование на возрасни, во вредност од 1,7 милиони евра. Дали знаете колкав е вкупниот годишен буџет на оваа институција? Тој изнесува само 220,000 евра. Во суштина, вие на институцијата и давате осумпати повеќе средства за спроведување твининг проект. Тоа значи катастрофа и не можете да очекувате какви било резултати.

Нема да зборувам за буџетската поддршка бидејќи претставникот од Судот на ревизори веќе зборуваше на таа тема. Знам дека владата се обидува да добие буџетска поддршка и се надевам дека нема да ја добие, бидејќи следната година имаме локални избори и бидејќи познато е дека владата веќе има злоупотребено буџетски средства, па дури и европски средства, но јас нема да навлегувам во детали на таа тема.

Уште една работа сакам да споменам и се однесува на четвртата група на проблеми кои се јавуваат поради недостиг на политичка волја. Овде ќе наведам неколку работи кои се случуваат и кои се нелогични. На пример, освен за прекугранична соработка (компонента 2), сите други оперативни програми не се преведени на македонски јазик, а камоли на албански. Уште поинтересен е фактот дека владата троши огромни средства на преведување книги, но не знам зошто смета дека овие документи не треба да се преведат. Тие и натаму остануваат непреведени.

Претходно се зборуваше за координација на донаторите. И овде имаме интересна ситуација. Македонија дава 13,2 милиони долари за УНДП за спроведување на активни мерки за вработување. Како тоа се вклопува во компонента 4? Ако се знае дека Агенцијата за вработување е столбот на компонента 4, зошто средства се доделуваат на УНДП за да спроведува нешто што треба да го направи Агенцијата за вработување? Јас само ги наведувам прашањата.

Македонија нема Национален развоен план. Знам дека во документот на Комисијата за 2012/2013 се наведува дека Македонија има Национален развоен план, знам дека и ревизијата на оперативната програма за компонента 4 за развој на човечки ресурси наведува дека има таков план, но во реалноста тој не постои. Веќе подолг период Македонија нема Национален развоен план. Тоа е посебна приказна за која нема да зборувам. Само ќе нагласам дека им е многу тешко на државните службеници да почнат со програмирање без ваков документ.


На крајот ќе кажам нешто за Главниот ИПА-ревизор. Ова може да звучи чудно. Прво, Главниот ИПА-ревизор е лице кое е опседнато со премиерот. Ако го погледенете неговиот фејсбук профил, ќе видите дека нема фотографии од него, туку сите фотографии се од Премиерот. Ова лице не е ни економист, ниту ревизор по професија, туку правник. Претходно тој беше директор на јавното претпријатие за управување со станбен и деловен простор. Тој е човекот кој ги купуваше владините обврзници и сега е Главен ИПА-ревизор. Ако го прочитате Извештајот за напредокот, ќе видите дека и Комисијата идентификувала проблеми во овој сегмент, но ги изнела проблемите на политички коректен начин,за да даде некаква перспектива.

Уште една работа. Знам дека сите мислите и се чудите зошто ги кажувам овие проблеми и дека не може да се оди против демократски избрана влада. Го разбирам тоа, но ова е Европскиот парламент. Вие ги претставувате граѓаните на Европската унија, а не владите! Затоа морам да нагласам колку им е тешко на македонските граѓани. Македонија е оставена во чекалницата на ЕУ од 2005 година, без какви било преговори. Го имаме проблемот со Грција кој е бесмислен. Имаме висока стапка на невработеност и висока стапка на сиромаштија, и имаме влада која не ја разбира демократијата… Сепак, граѓаните ја поддржуваат интеграцијата во Европската унија. Тоа зборува само за себе. Македонците се Европејци. Благодарам.

Модератор: Мислам дека почесто треба да покануваме преставници на граѓанското општество. Сигурен сум дека презентацијата на г-ѓа Димова е многу важна за членовите на Европскиот парламент, бидејќи често ние дискутираме за големите стратегии и за убавата слика, но на терен постои реалност која треба да ја земеме предвид. Ви благодарам за оваа презентација.

  • Името на оваа поранешна југословенска република е пречка за нејзиното интегрирање со 27те држави-членки
  • Грција се противи на интегрирањето поради стравот од можни територијални претензии во иднината

Оскар Гутиерез Гаридо, Скопје, 22 октомври 2011 –

Статуата на Александар Македонски на плоштадот „Македонија“ во Скопје. / Огнен Теофиловски (REUTERS)

Обајцата учествуваа во битките. Велат дека додека тој храбро се спротивставуваше на противниците, коњот удираше каде ќе стигне. Јавачот, според легендите, облечен е како за во битка. Слика која прилега на оние од историските читанки и го прикажува кралот на Македонија од антиката, со меч во раката. Но, се што лета не се јаде, барем не во Скопје. Статуата која се извишува над плоштадот „Македонија“ во главниот град, за сите оние зад границата е „воин на коњ“. Ова е официјалното име и верзија која ја користат властите. Внатре во државата, меѓутоа, никој не се сомнева дека тоа е Александар Велики. Прашање на манири, суптилност која не е туѓа во државава која се обидува да се придружи на Европската унија од своето осамостојување во 1991 година. Обидот го спречи ветото на Грција и тоа не во институционалната мрежа на Брисел, туку во една друга организација НАТО. Причината, единствена и со големи букви: името на државата.

„Јас не би го нарекол тоа криза на идентитетот“, објаснува на една група новинари министерот за надворешни работи, Никола Попоски, туку „предизвик за идентитетот“. Ова е, според овој политичар од 34 години образуван во Франција последицата на она што во неговата Македонија го нарекуваат „проблемот со името“. Односно, одбивањето на Атина да прифати нејзиниот северен сосед да се нарекува, како што утврдува Уставот на државата, Република Македонија и, следствено на тоа, блокадата во Атланската алијанса и во ЕУ поради грчките притисоци. Толку ли е важно името за идентитетот на една држава? „Јасно“, одговара Попоски. „Ако не беше така, тогаш зошто Европската комисија во својот последен извештај не ја користи придавката македонски?“, објаснува министерот. Отсуството на придавката за да се означи нацијата и јазикот на државата, што според членовите на Владата е „понижувачки“ ја испровоцира поплаката до Брисел од претседателот Ѓорге Иванов.

Дури 95,8% од граѓаните Македонци не се согласуваат со промената на името поради членството во ЕУ.

Попоски покажува дека нема да има нови отстапки кон Атина за компромис во решавањето на спорот за името и промена на уставно утврденото име на државата.  Македонија се оддели од поранешна Југославија пред 20 години. Отворањето на проблемот со името ја принудува меѓународната заедница да ја именува државата како Поранешна Југословенска Република Македонија (ПЈРМ), а државата ја примора да пристапи кон промена на државното знаме и промени во Уставот за јасно да потврди дека името, покрај сиот страв на Грција, не претставува никаква територијална претензија кон географскиот регион наречен Македонија кој се наоѓа на грчка територија.

Овој став на Попоски, без сомневање е официјалната позиција на државата. Друго е она што ќе го слушнете од граѓаните на улица. Му го поставив истото прашање на Александар, жител на Скопје: Дали навистина името е толку важно за идентитетот? „Види“ вели овој Македонец, „ако ти сакаш да се придружиш на еден клуб, а тие те принудуваат да направиш некакви отстапки, да се нарекуваш поинаку, што ќе направиш? Александар од татко роден во Грција и мајка во Македонија, признава дека неговите сограѓани ќе мораат да го променат името на државата и со насмевка го предлага името „Македонија-Скопје“. Според, него, името е само почеток на отстапките, ќе следуваат уште многу до конечното пристапување кон 27-те. „Ова со името е само изговор. Луѓето повеќе не се толку про-ЕУ и про-НАТО расположени како некогаш.“

Будење на националистичката реторика

На истиот начин размислуваат и големиот број Македонци. Според едно истражување на независната истражувачка организација Аналитика дури 95,8% од граѓаните кои се етнички Македонци  (64% од популацијата, наспроти 25% етнички Албанци) не се согласуваат со промената на името на државата заради влезот во ЕУ (каде е држава кандидат од 2005 година) и НАТО. Вака високиот процент, според Аналитика се должи на разочарувањето од ветото за прием во НАТО на Самитот во април 2008 година во Букурешт. Со разочарувањето Аналитика го охрабрува и оживувањето на „националистичката реторика“ кај политичката елита и вели дека е „далеку поатрактивна за масите“ отколку реформите кои ЕУ ги бара од државата (со приближно 100 милиони евра на СДИ во државата), а воедно ги збунува и дели по етнички линии граѓаните. Особено видлива е поделбата помеѓу Македонци и Албанци.

„Поларизацијата на населението“, подвлекува министерот Попоски, „е многу поедноставна во една мала држава како Македонија (со два милиони жители)“.  Министерот потврдува дека националистичките чуства се „последица“ на отворената криза со името на државата. „Пред 20 години“, објаснува, „никој немаше да дебатира за името на автопатот, ако предизвикот не беше толку голем“. Оваа дебата има многу учесници, но нема многу разногласие, дури ни во медиумите. „Сите мораат да бидат патриоти за името“, потврдува Газменд Ајдини од Центарот за развој на медиуми (ЦДМ). Дури и новинарите.

Владата со која претседава, претседателот на централно-десничарската ВМРО-ДПМНЕ, Никола Груевски, е вториот најголем огласувач, веднаш зад Т-Мобиле. Ова, според Ајдини, доведува до состојба во која „практично да не постои независно новинарство и уредништво кај медиумите“. Оспоруваниот извештај од Брисел ја критикува Владата за затворањето на приватната телевизија А1, која беше критички расположена за владеењето на Груевски. За илустрација на односот, во својето интервју за државната агенција МИА, премиерот Груевски го наклевети поранешниот новинар на оваа телевизија, Борјан Јовановски, дека работи за ЕУ и ја оцрнува својата држава. Причина за клеветата е прашањето што Јовановски му го постави на еврокомесарот за проширување, Штефан Филе, за иднината на Македонија и нејзиното пристапување во ЕУ (државата е кандидат од 2005 година) ако се задржи состојбата и се повторат критиките за слободата на медиумите.

„И покрај спорот“, вели еден Македонец кој добро ги познава трговските односи со јужниот сосед, “односите со Грција се добри, нормални, а проблемот е повеќе политички“. Повторно прашањето, „Точно колку е важно името? „Прашање на време е“, објаснува, „Македонците мора да се подготват; им треба поинаква клима; но точно е дека ќе треба да се промени за подобра иднина на сите, впрочем зошто да не?“ Можеби ќе се случи тогаш кога, Александар Македонски, кој на коњ го пронел името на Грција до Индија, ќе може да владее со име и презиме од местото наречено Македонија.

Преведено од шпански јазик: Андреја Стојковски


Антикистан на Балканот


Во наредниот период на овој блог ќе бидат објавувани текстови од странски портали и весници, а кои се однесуваат на РМ и нејзината евроинтеграција.

Adelheid Wölfl, 24. Oktober 2011 18:01


Македонија е политички парализирана поради спорот за името со Грција – премиерот Груевски наложи изградба на антички парк на хероите – истовремено се ограничува слободата на медиумите

Скопје – Некои лавови се свртени кон војниците кои со штитови и копја  го чуваат постаментот  на којшто Александар Велики во сјајна бронза седејќи на масивен коњ,  се бори против непознати непријатели. Другите лавови исплукуваат сина или виолетова вода во скопското ноќно небо. Одекнува музиката од „Лебедово Езеро“. На плоштадот околу Александар се групирале бројни други „македонски херои“: римскиот император Јустинијан е поставен во близина на реката Вардар, но најголемиот дел од мермерните или бронзените споменици не ги знаат дури ни самите Македонци. Проектот „Скопје 2014“ изгледа како некое дете-џин да ги истурило тука своите  Playmobil- играчки од планетата Фантазија.

Сепак, се работи за нешто повеќе: Во еден регион во кој идентитетот во голема мера се дефинира со повикување на историјата, една мала несигурна земја се обидува да ја зајакне својата самодоверба со симболи од „славните времиња“. Градот во кој преовладува социјалистичка архитектура сака да се дефинира себеси како национално македонски град и како град продолжувач на континуитетот на империјалното наследство. Притоа несмасниот кич симпатично го потиснува патосот.

Водоскоци во реката

Од Вардар извираат водоскоци, позади нив никнуваат овална зграда со столбови и Пантеон со извитоперена форма, додека на другата страна од плоштадот се подигнува триумфална капија. Духовниот татко на овој Дизниленд на историјата на Балканот е премиерот Никола Груевски. Во Скопје некои велат дека Груевски би сакал да го одвлече вниманието од фактот што државата, којашто туку што ја прослави едвај 20-годишнината од своето постоење, веќе подолго време политички, воопшто не се придвижува. Како кандидат за ЕУ-членство од 2005 година,  Македонија можеше да биде предводник на интеграцијата и добар ученик со оглед на реформските напори. Министерот за надворешни работи, Никола Попоски вели дека да беше Македонија денес во ЕУ, ќе беше нето –плаќач (во буџетот на ЕУ-Н.Ј.). Ќе беше!  Чудната кавга со Грција за името на земјата, која се уште мора да се нарекува FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia) во меѓународната комуникација – Атина ја оспорува употребата на името Македонија и вложи вето за членство во НАТО – ги спречува сите понатамошни чекори кон ЕУ. Решение не е на повидок.

Ако се погледнат хероите на плоштадот Македонија в очи, многумина изгледаат поприлично очајно. Земјата која брои два милиона жители не само што е непризната од надвор, туку под постојан предизвик е и внатрешниот идентитет – една четвртина од населението се Албанци. Владата во Скопје се надева дека ЕУ кога-тогаш ќе се вклучи во спорот за името како посредник. Но, ЕУ е премногу преокупирана со себеси, а проширувањето е непопуларно. Некои меѓутоа не го доживуваат спорот со името толку негативно. Министерката за ЕУ интеграции – Теута Арифи признава дека и во Македонија има економски и политички сили кои воопшто не сакаат членство во ЕУ, бидејќи за тоа би биле потребни повеќе транспарентност и реформи во администрацијата.

Нема промена на името

Министерот за надворешни работи Попоски ја брани позицијата на национално-конзервативната Влада: „Не постои никаква шанса за промена на уставно име на нашата земја.“ Точка. Подготвеноста за компромис би изгледала поинаку. Но, мнозинството од населението го подржува ставот на Владата. Попоски е убеден дека Македонија за разлика од Грција ги застапува европските вредности. А Александар Велики на главниот плоштад во Македонија? „Тоа е последица на тоа што ние се чувствуваме загрозени“- вели тој. Нема разбирање за бесот на Грците.

На симболичен начин Македонија се блокира самата себеси, иако реалните проблеми се исклучително сериозни. Европската комисија и граѓанското општество го критикувааат недостатокот на слобода на медиумите. Најголемата опозициска телевизија А1 мораше да се затвори годинава поради „даночни казни“. Двете најзначајни телевизии се управувани од членови на семејствата на клучни фигури на владеачката ВМРО-ДПМНЕ. Владата е вториот најголем огласувач на реклами во медиумите. Политичките релации лесно се „отчитуваат“ и во весниците. За да може да преживеат, новинарите се принудени на автоцензура. Вториот најголем лост на моќта на партиите е администрацијата. Дарко Алексов од невладината организација Мост на пример, раскажува дека ВМРО-ДПМНЕ си обезбеди од „вработени“ во администрацијата составени списоци со имиња на членови на нивните семејства, за да ги бара по телефон и да ги „поттикне“ да одат на гласање. Излезноста на парламентарните избори на 5 јуни од 63% беше релативно висока.

Вицепремиерката Арифи признава дека и нејзината партија, албанската фракција ДУИ е дел од клиентелистичкиот систем. „Ќе дојде денот кога ќе мора да се решиме дали ќе ги следиме европските вредности“, вели таа. Инвазијата на херои во Скопје очигледно  не и се допаѓа: „Би требало да се ориентираме повеќе кон иднината наместо кон минатото“. Сепак и Албанците си ги побараа своите херои. Копија на скулптурата на Скендербег од Тирана веќе отпоздравува од османлискиот пазар во насока кон Александар Велики.

(DER STANDARD Printausgabe, 25.10.2011)

Превод од германски: Наташа Јованова

Утре (четврток, 06.10.2011) со почеток во 11:30 часот во НВО Инфоцентарот ќе се одржи прес конференција на која ќе бидат претставени резултатите и заклучоците од извештајот за Мониторинот на медиумите „Медиумско огледало“ за периодот мај-јули 2011 со наслов „Има ли кој да ја турка европската агенда во Македонија?“.

Темите кои се опфаќаат со мониторингот прозлегуваат или се непосредно поврзани со изборниот процес како клучен настан третиран од медиумите во периодот на извештајот. Покрај апелите и очекувањата за фер и демократски избори, како теми кои доминираа во медиумите се спомнуваат и можноста за враќање на визниот режим на државите членки на Шенгенската зона кон граѓаните на Македонија, решавањето на спорот за името како неизбежна предизборна тема, учеството на десноориентираните политичари од ЕУ во предизборната кампања, како и заминувањето на амбасадорот на ЕУ Соренсен од РМ.

Заклучоците од мониторингот укажуваат на сериозна промена во досегашните трендови и квалитетот на интересот на медиумите, но и на политичките фактори за прашањата поврзани со евроинтеграциите на Македонија. На прес конференцијата ќе се дискутираат можните влијанија и идните трендови кои во јавноста ќе бидат предизвикани од констатираната промена. Токму овие елементи го прават ова издание на „Медиумско огледало“ поинакво и привлечно за јавна анализа.

„Медиумското огледало“, од 2008 година, претставува редовна квартална активност на НВО Инфоцентарот и Македонскиот центар за европско образование со која се мониторира квалитетот и квантитетот на информирањето за евроинтеграциските процеси во Македонија

Гротексна е драги мои практицирањето на македонската демократија. Секој ја разбира и работи на нему својствен начин а со методи испрани во партиските пералници. Ако малку ја извртиме дефиницијата на Линколн дека демократијата е власт на народот, од народот и за народот, како и онаа на Аристотел од нашиот омилен антички период дека секој народ си ја заслужува својата власт, несомнено ќе ја препознаеме нашата сурова реалност во која живееме. Прецизна парадигма за власта, актуелна и денес а во форма на прашање поставува Де Сервантес во својот Дон Кихот – „Размислете се Санчо…зошто високите служби ги менуваат луѓето и може да се случи кога ќе станеш губернатор да не си ја познаеш и својата мајка што те родила?“.

Слободата како најзначајна категорија на демократијата е патот до општествената и политичка вистина, бидејќи овозможува да се чуе гласот на индивидуата. Со помош на слободата, најдлабоките промени во демократијата се остваруваат на легален начин, без револуции и насилства. Оттука професорот Божидар Марковиќ демократските слободи ги сместува како неопходен услов за формирање на политичката и општествената вистина. А кои се нашите политички и општествени вистини поврзани во контекст на демократските слободи. Ваму ќе се обидам да проанализирам и веројатно сам со себе да дебатирам токму за нарушувањето на слободата на приватност и тоталитарното влегување на владеачката гарнитура во нашите спални соби. Имено, сам од ним познати причини, упорно се обидуваат да му дадат некој вид на (не)легална форма на прислушкувањето без судски налог а од страна на истражните органи (читај МВР). Мината година преку Законот за електронски комуникации ги протнаа овие против-уставни измени, но тука беа будните и најверојатно единствени чувари на правото на приватност во оваа наша т.н. државичка, претставниците на граѓанскиот сектор предводени од ФИООМ, Метаморфозис и Транспарентност Македонија. Овие организации поднесоа иницијатива до Уставниот суд на РМ за поведување постапка за оценување на уставноста на член 4 точка 47 и 48, член 112 ставови 7 и 8, член 138 став 1 точки 28 и 29 од Законот за електронски комуникации („Службен весник на РМ“ број 13/2005, 14/2007, 55/2007, 98/2008 и 83/2010). Уставниот суд на РМ на седница одржана на 15 декември 2010 година донесе одлука со која ги поништи оспорените законски одредби и застана во одбрана на правото на приватност на граѓаните на РМ. А што сакаше да постигне владеачката гарнитура доколку оспорените одредби останеа во сила:

  • Согласно чл. 4 точка 47 од Законот, овластен орган за следење на комуникации е МВР кое презема мерки и активности за спроведување на мерката следење на комуникации и има постојан и директен пристап до електронските и комуникациски мрежи и објектите на операторите на јавни комуникациски мрежи и давателите на јавни комуникациски услуги. Според точка 48 од истиот член, следење на комуникации е техничка можност која овозможува тајно следење на комуникациските услуги, а се остварува со вградување на соодветна техничка опрема и соодветна софтверска поддршка во електронската комуникациска мрежа на операторот/давателот на јавни комуникациски мрежи.
  • Согласно член 112 став 7, операторите/давателите на јавни комуникациски услуги се должни на барање на надлежните државните органи да им ги достават податоците за сообраќај кога тоа е потребно заради спречување и откривање на кривични дела, заради водење на кривична постапка или кога тоа го бараат интересите на безбедноста и одбраната на РМ.  Во став 8 од истиот член стои дека овластениот орган за следење на комуникации, операторите/давателите на јавни комуникациски мрежи и услуги се должни да му овозможат постојан и директен пристап до своите електронски комуникациски мрежи, како и услови за самостојно преземање на податоците за сообраќај.
  • Согласно член 138 став 1, глоба во износ од 7 до 10% од вкупниот годишен приход на правното лице остварен во деловната година што и претходи на годината кога е сторен прекршокот ќе му се изрече за прекршок на правното лице ако согласно точка 28 на овластениот орган за следење на комуникации не му овозможат постојан и директен пристап до своите електронски комуникациски мрежи, како и услови за самостојно обработување на податоците за сообраќај, и согласно точка 29 услови за одредување на моменталната географска, физичка или логичка локација на терминалната опрема на своите претплатници, односно корисници независно од нивната телекомуникациска активност.

Сите овие одредби беа поништени од Уставниот суд на РМ затоа што се во дирекна спортивност со Амандманот XIX од Уставот на РМ:

„Се гарантира слободата и неповредливоста на писмата и на сите други облици на комуникација.
Само врз основа на одлука на суд, под услови и во постапка утврдена со закон, може да се отстапи од правото на неповредливост на писмата и другите облици на комуникација, ако тоа е неопходно заради спречување или откривање кривични дела, заради водење кривична постапка или кога тоа го бараат интересите на безбедноста и одбраната на Републиката. Законот се донесува со двотретинско мнозинство гласови од вкупниот број на пратеници.“.

Во горенаведените одредби е изоставена одлуката на судот која облигаторно ја утврдува Уставот на РМ, а истите се во спротивност и со членот 25 од уставот кој ја гарантира заштитата на приватноста на личниот и семејниот живот на секој граѓанин, на неговото достоинство и углед, како и членот 26 кој се однесува на неповредливоста на домот.


И во нормални држави и демократии ваквите приказни овде завршуваат со својот хепи енд, додека кај нас во Квазиленд прикаската оди понатаму. Па така, во саботата на 31 март 2011 година без присуство на опозицијата владеачкото мнозинство во прво читање го усвои Предлог-Законот за изменување на Законот за кривична постапка. Со овој Закон се менуваат „цели“ 4 члена од ЗКП. Она што најмногу боде во очи и што повторно е во спротивност со Уставот на РМ е следната одредба:

„ Заради обезбедување податоци и докази неопходни за успешно водење на кривичната постапка, кои на друг начин не можат да се обезбедат или нивното обезбедување би било сврзано со поголеми тешкотии, судот може да нареди преземање на посебни истражни мерки и за кривичните дела од Кривичниот законик“.  На предлог на Владата на РМ и Министерството за правда, со овие измени токму зборот „судот“ се брише и се остава отворена врата повторно истражните органи предводени од МВР да преземаат посебни истражни мерки без судски налог. И што да коментираме понатаму – дали да очекуваме дека владеачкото мнозинство во меѓувреме ќе прогледа па на второ читање амандмански ќе интервенира за да се врати оваа одредба во нејзината правилна положба како што впрочем и беше, или пак повторно да се крстиме во Уставниот суд и да спремаме нови иницијативи за оценување на неговата уставност???

Или можеби овој текст најдобро е да заврши со прашањата на Гогољ во својата поема Мртви души, каде оди Русија, споредувајќи ја оваа голема и таинствена земја со коњска тројка која бесно и виорно лета напред, без позната цел: „Да не е тоа молскавица зафучена од небо? Какво е тоа движење што доведува до ужас? И каква ли непозната сила има во тие коњи незнајни за светот? Русијо, каде леташ ти! Дај одвет? Не дава одвет!“. Дали обраќањето до Русија соодвестува на обраќање и до Македонија???

П.С. Да не ја заборавам европската димензија, ама нејзе ќе ја прочитаме во октомвриската верзија на Извештајот на (не)напредокот на РМ во процесот на евроинтеграции.

Кире Миловски

Q&A… ERASMUS edition

I have been thinking as a student myself  that the basic idea of being a student is to upgrade your knowledge and to develop your thinking as a young individual. But also to share thoughts with other students, to explore, to see, to listen and to be the witness of the cultural diversity in the world .This is exactly what the ERASMUS program, launched by the European Union in 1987, offers to young people.  . It is truly important that Macedonian students are motivated to take part in this experience and see the bigger picture, like 2.2 million of young people have done in the 24 years of existence of the ERASMUS Program.

Erasmus Bridge-Rotterdam, Netherlands

Below is an interview with my friend Arttu Tuomiranta from Finland. We had a chance to meet on a summer language course in Aachen, Germany in 2010.  Arttu is studying Strategy and International Business/Advanced Energy Systems and his dream is to work as a renewable energy consultant one day.

Q: Well first things first, where and when did you go on Erasmus Exchange?

A: I spent my Erasmus semester at the University of Stuttgart in Germany. I moved to Stuttgart in early April and came back to Finland in August.

Q:  Why did you decide to apply and how did you choose the host University of the ERASMUS exchange?

A: In my Master’s programme, it is strongly recommended to spend a semester or two at a foreign university. It was clear to me from my very first semester that I would spend part of my studies abroad. I think the most important benefits of exchange programmes are the opportunities to develop one’s language skills and to deeply familiarize oneself with new cultures.

I selected the University of Stuttgart solely on grounds of my academic goals. Firstly, I wanted to improve my knowledge of German and secondly, I wanted to study at a university offering a wide range of advanced courses related to renewable energy. In my future profession, I would like to focus on the business related to renewable energy technologies. In Finland, the research of these technologies is not on such a high level as in Germany.

Q: Do you see the Erasmus Exchange Program me as a learning or fun experience?

A: I think my Erasmus exchange semester was one of the most educational periods in my student days so far. Before and in the beginning of the semester, I expected the summer to be an amazing learning experience – mainly from the viewpoint of my language skills. Towards the end however, I realized that besides the language, the most important learning outcome of the semester was a better understanding of people coming from so many different corners of the world. This understanding was not gained by attending lectures but by having fun, during trips and attending social events . Of course, the interesting courses strongly contributed to my contentment with the semester but I’m sure that without the active student life, the experience would not have made this kind of impression on me. I see my Erasmus program as a great learning experience with lots of fun.

Q: What influence do you think that this exchange period will have on your future professional life?

A: I hope that one day, I will work in Germany. My exchange period in Stuttgart will certainly make it easier for me to accomplish my goal. Additionally, I firmly believe that it will be a great benefit also on my career that my Erasmus friends comprise such a culturally diverse bunch of future engineers and business administrators.

Q: We met on a summer language course in Germany in 2010. Since you are active and regular on those kind of events tell me what is your perception of Macedonia and Macedonian students from what you have seen so far?

A: As far as I know, there were no Macedonian students in my Erasmus programme in Stuttgart in summer 2010. On grounds of my previous experiences however, I can claim that it’s hard to find as happy and optimistic people as the Macedonians. They have an ability to also make the people around them happy. Maybe that’s the reason why there is a big yellow sun on the flag of Macedonia. 🙂

Q: Do you think that the mobility of students has an influence in creating a better Europe?

A: That’s for sure. Today’s students are tomorrow’s decision-makers. Through programs such as Erasmus, students are able to familiarize themselves with new cultures and to learn to understand values and ways of thinking of other nationalities. In that way, today’s students become tolerant decision-makers with a sense of international solidarity.

Q:  What are your future plans for studying and did your Erasmus experience have an effect  on your decision about where you will go next?

A: At the moment, I am studying at a new Abu Dhabi-based university focusing on renewable energies. After finishing my Master’s degree here, I’ll go back to Finland to finish my Master’s degree there.

My Erasmus semester in Germany didn’t influence my decision to come to Abu Dhabi. However, I believe that due to my great time in Stuttgart it was easier for me to  adjust in the new study abroad environment. You see I will go back one way or another.

Q: Ljupka Noveska

A: Arttu Tuomiranta

Навистина изненади фактот дека држава како Франција која важи за високо развиена демократија, генератор на човековите права и слободи, извор на мултикултурниот дијалог и мултиконфесионалните односи, направи престап и си дозволи со протерувањето и депортирањето на Ромите и номадите од сопствената териоторија да го наруши веќе стекнатиот имиџ. Оваа политика на француските власти е насочена кон 15 000 ромските мигранти од Бугарија и Романија кои со идеја за подобар живот го искоритиле своето право како граѓани на ЕУ да мигрираат и  да најдат работа во друга држава членка на ЕУ, исто како и останатите граѓани на посиромашните држави членки на ЕУ. Истата таква политика е насочена и кон 350 000 Роми и номади кои подолго време престојуваат во Франција и имаат регулиран статус. За доброволно напуштање им се нудат по 100 ЕУР за дете и 300 ЕУР за возрасен. Но проблемот не застанува тука. Истата таква политика верижно ја прифатија и други држави членки на ЕУ како Чешка и Словачка и тоа можеби и со погруби мерки. Според француските власти постојат 539 „диви населби“ и во наредните три месеци планира да уништи 300 кампови.

Оттука, се поставува прашањето дали принципите врз кои почива ЕУ и Советот на Европа во кои е членка и
Франција, важат подеднакво за сите или пак кога станува збор за Ромите може се да се заборави. Со депортирањето се прекршува правото на слободно движење, забраната на колективно протерување на странци грубо се крши, со уривањето на камповите се прекршува правото на домување и социјална заштита, еднаквост пред законот, правото да не се биде дискриминиран како и други меѓународно признати права. Со ова се создава и промовира една расистичка политика која ако не се прекине и остро осуди како неправилна од ЕУ, Советот на Европа и ООН како гаранција за демократичноста и  човековите права и слободи може да ги поттикне и другите држави да го сменат третманот кон Ромите и она што важи за сите да не важи и за Ромите. Па тогаш не само Србија што нема да ги пушта да поминат граница, туку ќе се генерираат такви проблеми кои можат да не потсетат на моменти кои мислиме дека се надминати уште од 40-тите години на минатиот век.

Аргументот во изјавата на Саркози за ваквите мерки е дека со тоа би се намалил криминалитетот, проституцијата и девијантните појави. Со овие мерки нема да се постигнат никакви резултати и ќе се зголемат проблемите, а со вакви непромислени изјави уште повеќе се влошува ситуацијата бидејќи со  генерализирање се стигматизира целата заедница. Да не заборавиме дека многу одамна голем дел од Ромите се адекватно инволвирани во општествата во кои живеат и подееднакво допринесуваат за своевиден развој на своите држави. Тие од секогаш живееле во земјите на ЕУ, но можностите за интегрирање биле многу поголеми и тие Роми не се разликуваат од Ромите во балканските земји од кои доаѓа мнозинското маргинализирано ромско населиние, каде живеат во субстандардни услови, неможат да се изборат за своите права, не се вклучени во образовниот систем, институционално се заборавени и со тоа претставуваат проблем и за самите држави. Затоа треба да се користат позитивните примери и да се создадат позитивни мерки за инволвирање на ромската зедница во општествата каде живеат. Проблемите со кои се соочуваат Ромите не се само нивни проблеми, туку и на општеството во кое живеат. Решавањето на истите е добра инвестиција за самото општество и тоа ќе се врати повеќекратно на долг рок. Наместо да се одбегнуваат проблемите или пак да се создаваат уште повеќе со сегрегација и стигматизицаја на ромската заедница, би било многу подобро да се истапи со силна политичка волја и реализирање на позитивни мерки насочени кон ромската заедница.

Уште повеќе фрустрира загриженоста на ЕУ за неостварувњето на правата на LGBT популацијата и нивните проблеми, а проблемите со  кршења на основните човекови права и слободи на цела заедница се ставаат на втор план, како на регионално, така и на национално ниво во самите држави членки. Па имаме ситуација кога повеќе се дебатира за слободата на сексуална ориентација, а не за правото на образование, социална заштита или недискриминација врз национална основа. Проблемите на LGBT популацијата станаа приоритет, а она за кое треба да претставува минимум стандард за секое нормално општество се остава за некои идни времиња.

Можеби државите во кои живеат Ромите ќе сфатат дека мораат да се соочат  и да работат на решавање на нивните проблеми и остварување на нивните потреби, а ромската популација ќе почне да размислува за единство и заеднички ставови и барања за реалзирање на активни политики насочени кон ромската заедница.

Автор на текстот: Аднан Демировски

Иако Европа не може да се пофали со најсјаен успех кога станува збор за промоција на правата на LGBT популацијата, со оглед на големите разлики кои постојат помеѓу државите членки во однос на ова прашање, придонесот кој ЕУ го има за промоција на еднаквост и недискриминација врз основа на сексуална ориентација во државите кои чекаат на прагот за членство е огромен. Јавната дебата за ова прашање во Србија, Македонија, Хрватска ќе се отвореше многу подоцна да не беше ЕУ перспективата.  Оваа дебата не затекна неподготвени, на секое општествено ниво, а најмногу на нивото на највисокиот политички врв.

Има една поговорка која вели “Што се мора, не е тешко“. Но, дали е тоа применливо и кога станува збор за ова прашање на бурниот Балкан? Не би рекла дека им беше лесно на српските власти јавно да ги заштитат активистите кои маршираа на Белградската парада на геј гордоста предминатиот викенд. Ниту им беше лесно на српските полицајци да ги застанат помеѓу активистите на парадата и хулиганите кои дивееа по улиците. Ниту пак лесно им беше на оние кои маршираа од паркот Мањеж по белградските улици. Но, што се мора не е тешко… Не знаеме колкава кнедла голтнале српските политичари, но фактот што оваа иницијатива наиде на широка поддршка од политичарите, почнувајќи од претседателот Тадиќ, кој изјави:

“Државата е целосно подготвена да се справи со хулиганите што ја загрозуваат безбедноста на граѓаните на Србија. Ќе обезбедиме остварување на човековите права за сите граѓани без оглед на нивната определба и никому нема да му дозволиме со насилство да им го одземе тоа“,

па се до министерот за човекови права и права на малцинствата Светозар Чиплиќ, кој маршираше рамо до рамо со активистите.

По завршувањето на дивеењето по улиците на Белград останува впечатокот на меѓународно ниво дека Република Србија е сериозна држава во која политичкиот врв нема да дозволи да биде заложник на општествениот конзервативизам на широките народни маси. Во случајот на Србија државата застана против Црквата и го превзема ставот кој и државата треба да го застапува- сервис на граѓаните. А хомосексуалците се граѓани, еднакви со сите нас. И тие плаќаат даноци, гласаат на избори, уживаат слобода на изразување, слобода на јавно собирање и право на мирен протест. Државата е должна сите тие права да им ги обезбеди и при тоа да не ја интересира дали тоа му смета на некој Митрополит од Врање или некој фудбалски хулиган. Државата им припаѓа подеднакво на сите. Токму српскиот политички врв восхитува со зрелоста и со овозможувањето на услови за оддржување на Парадата на гордоста на 10 октомври 2010 година покажа дека Србија е сериозна држава која има капацитет да биде членка на ЕУ. Ако минатата година парадата беше откажана во последен момент, бидејќи државата не беше подготвена да ја гарантира безбедноста на учесниците, а во 2001 година го паднаа испитот поради што насилници ја прекинаа парадата, оваа есен Србија покажа сериозен напредок како држава.

Во меѓувреме, во Хрватска вакви паради се оддржуваат од 2002 година, мирно и без премногу возбудување. Во Македонија ова прашање се појави во јавната дебата по донесувањето на Законот за антидискриминација за кој Македонија доби критики и во минатогодишниот извештај на Европската Комисија. Michael Cashman, Европарламентарец, претседавач со групата во Европскиот парламент за правата на LGBT популацијата изјави:

“Критериумите за прием на нови членки се кристално јасни: малцинствата мораат да бидат заштитени од дискриминација, како што предвидува чл.19 од Договорот, а тоа ја вклучува и сексуалната ориентација како основа за дискриминација. Кога сакате да се станете дел од ЕУ не добивате мени за да порачате што вие ќе посакате, ова се вредности кои се во основата на Европската Унија и мора да бидеме ригорозни во нивното почитување.“

Колку всушност е ЕУ ригорозна во почитувањето на овие стандарди?

Кога станува збор за заштита на правата на LGBT популацијата постојат драстични разлики меѓу државите членки. Дури со Договорот од Амстердам и се дава моќ на Европската Унија да се бори против дискриминацијата по основ на сексуална ориентација. Усвојувањето на Директивата 2000/78/EC, беше клучниот момент. Оваа директива е основата за забрана на дискриминацијата на хомосексуалци, лезбејки и бисексуалци на полето на вработувањето. Веќе во 2003 година во ЕУ отказот од работно место врз основа на сексуална ориентација стана нелегален. Повелбата за фундаментални права забранува дискриминација по било кој основ (вклучително и сексуална ориентација), а по усвојувањето на Лисабонскиот договор, за прашања од полето на антидискриминација заеднички ќе решаваат Европскиот парламент и Совет.

Во однос на прашањето за легализација на хомосексуални бракови (кое е различно  и издвоено од прашањето за дискриминација по основа на сексуална ориентација) во Европа постои диверзитет на решенија. Шпанија ги има легализирано уште од 2005 година, додека пак со уставот на Латвија овие бракови се забранети. Грчката армија ги смета хомосексуалците за болни, додека пак Шведските војници имаат свој советник за правата на хомосексуалците.

Според анкетите на International Lesbian and Gay Association најлоши резултати од ЕУ државите, во однос на почитување на правата на LGBT популацијата покажуваат Кипар (турскиот дел на Кипар останува единственото место во ЕУ каде хомосексуалноста е забранета со закон, иако овој закон не се спроведува), Латвија и Полска. Дури и Jerzy Buzek, претседателот на Европскиот парламент, и самиот традиционално воспитан под влијание на римо-католичките вредности, отпрвин не сакаше да учествува со настапи во јавност по повод меѓународниот ден за борба против хомофобијата, од страв да не загуби политички поени на домашната сцена. Но, и тој ја голтна таа незгодна кнедла и ги повика Европејците да изградат свет во кој идните генерации ќе живеат во култура на отвореност, недискриминација и толеранција.

Во Македонија останува да се бијат копјата околу Законот за недискриминација и критиките од странство за лошо сработената задача. Битките за виножитото нема да се бијат на улица уште долго, со оглед на тоа дека државата не успеа ниту да ги заштити оние кои протестираа против црквата на плоштад, а камоли оние кои ќе бараат право на слободно изразување на љубовта. Особено фрустрира што во лепезата на наводно различни идеологии и вредности нема политичка партија која храбро ќе застане зад платформата на заштита  и промоција на LGBT правата, макар и тоа да значи дека ќе изгуби одредени политички поени кај широките народни маси. Каде се вистинските либерални вредности во нашето општество? Фрустрира и фактот што Србија ни го превзема приматот на најдобар ученик во класот и ги собра симпатиите на Брисел со зрелоста која ја покажа викендов.

Единствено што ни останува е да ја чекаме или пак да ја создаваме сексуалната револуција за да може нашите деца да живеат во општество кое е отворено и толерантно.

Катерина Тодоровска

“Не ми е дозволено да ти кажувам што да правиш, и тебе не ти е дозволено да ми кажуваш што да правам”.

Независност, слобода, сувереност-пакет аранжман за секоја држава -“сам свој газда со своја политика”. Истото преведено на академски јазик: “Kонцепт на рамнотежа на силите” односно светски децентрализиран поредок на суверени и рамноправни држави. Историски лоциран почеток на овој концепт – по склучувањето на мирот во Вестфалија, 1648. Радикален потег, би рекле историчарите,  но само прв чекор за напуштање на стариот концепт, омилен на оние помоќните, покреативните, поимагинативните – оние со една “футуристичка” визија за универзална монархија…. Звучи познато? Или како што би рекол Денис Мекшејн, британскиот министер за ЕУ – “Стари идеи од стар човек за стара визија на Европа”.

Интересно е да се споредуваат и изедначуваат старите визии со ново-остварените модели на денешницата но пред да се донесат погрешни заклучоци потребно е добро да се разгледаат некои дефиниции. Да почнеме со “Супрaнационална Унија”: наднационална политика, “средишна точка” помеѓу конфедерација и федерација, помеѓу асоцијација на држави и држава. Унија суи генерис, Аристотелова “златна средина” која ги отелотворува како наднационалните така и меѓувладините карактеристики во нејзиниот систем на управување: Комисијата, Парламентот и Судот на правдата – носители на супранационалниот белег и нивните “интер-гавернменталистички колеги”- Европскиот Совет и Советот на министри. Мора да се признае – тоа е интересно решение како да се оддржи балансот.

Тоа е еден уникатен политички идентитет, но, како што на нам Македонците ни е особено познато, идентитетот не е статична категорија туку претстаува динамичен процес на себеспознавање, диференцирање и конституирање. Па затоа разгледувајќи го историскиот развој на ЕУ ќе ги сретнете: “Договорот од Мастрихт”, “Договорот од Амстердам”, “Договорот од Ница”, “Договор за Нацрт-Устав”……., не, не звучи добро последново, хмммм……”Лисабонски договор”……да, да, тоа може. И секој договор е всушност чекор кон редефинирањето и концептуализирањето како на нејзината надворешна, така и на  нејзината внатрешна слика.

Четирите слободи, Шенгенските спогодби, визните либерализации – како на друг начин да ги категоризираме освен како придобивките од ЕУ. Не знам дали Марфи го кажал, но дефинитивно во негов стил е правилото дека “ Не постои нешто како бесплатен ручек”. За жал, обединувањето и отварањето на границите на културните и општествени разноликости, истовремено ги отвори и границите на глобалниот и организиран криминал – т.н. општествено зло. Со цел да спречи таа цена да нарасне со хипергалопирачка инфлација, ЕУ ја увиде потребата од механизам кој ќе ги “принуди” државите да дејствуваат синхронизирано и хармонично, механизам кој неконфликтно и конструктивно ќе го втемели и засили  нејзиниот надворешно -политички идентитет.

Тој последен чекор, превземен на 13 декември 2007, некои го нарекуваат “латентен конституционализам”, “ eвропски федерализам”, “ Соединети Европски Држави”  и сл. Причина за тоа делумно е номиналното манипулирање со поимите од претходниот “Договор за Устав” односно планираните функции “ Претседател на ЕУ” и “Министерот за надворешни работи на ЕУ” се модификувани во  “Претседател на Европскиот Совет” и “Висок претставник на Унијата за надворешни работи и безбедносна политика”. Во секој случај, новите глобални предизвици, стратешки цели и околности ја наведоа ЕУ се повеќе да се себеистражува и да го оформува својот надворешно-политички идентитет за да на крај може “да говори со еден глас и една уста во меѓународните односи”.

Легендарното “Ирско НЕ” и скептицизмот кон модифицираното лице на ЕУ сеуште тлее кај дел од стручната популација. Преокупираноста со стравот од екстремен супранационализам ги спречува да се потсетат на древното “Panta Rei” односно дека нови права и нови слободи влечат со себе и нови обврски. Не може ни комплетно да се негираат фаталистичките предвидувања, но, се додека адаптирањето на ЕУ кон новите околности и предизвици не го пореметува еквилибриумот на “супра-интер силите” и коегзистенцијата на разликите, тие ставови ќе бидат само контратежа на про-аргументите.

Анастазија Младеновска