Македонија во Европска унија

Archive for October, 2010

Навистина изненади фактот дека држава како Франција која важи за високо развиена демократија, генератор на човековите права и слободи, извор на мултикултурниот дијалог и мултиконфесионалните односи, направи престап и си дозволи со протерувањето и депортирањето на Ромите и номадите од сопствената териоторија да го наруши веќе стекнатиот имиџ. Оваа политика на француските власти е насочена кон 15 000 ромските мигранти од Бугарија и Романија кои со идеја за подобар живот го искоритиле своето право како граѓани на ЕУ да мигрираат и  да најдат работа во друга држава членка на ЕУ, исто како и останатите граѓани на посиромашните држави членки на ЕУ. Истата таква политика е насочена и кон 350 000 Роми и номади кои подолго време престојуваат во Франција и имаат регулиран статус. За доброволно напуштање им се нудат по 100 ЕУР за дете и 300 ЕУР за возрасен. Но проблемот не застанува тука. Истата таква политика верижно ја прифатија и други држави членки на ЕУ како Чешка и Словачка и тоа можеби и со погруби мерки. Според француските власти постојат 539 „диви населби“ и во наредните три месеци планира да уништи 300 кампови.

Оттука, се поставува прашањето дали принципите врз кои почива ЕУ и Советот на Европа во кои е членка и
Франција, важат подеднакво за сите или пак кога станува збор за Ромите може се да се заборави. Со депортирањето се прекршува правото на слободно движење, забраната на колективно протерување на странци грубо се крши, со уривањето на камповите се прекршува правото на домување и социјална заштита, еднаквост пред законот, правото да не се биде дискриминиран како и други меѓународно признати права. Со ова се создава и промовира една расистичка политика која ако не се прекине и остро осуди како неправилна од ЕУ, Советот на Европа и ООН како гаранција за демократичноста и  човековите права и слободи може да ги поттикне и другите држави да го сменат третманот кон Ромите и она што важи за сите да не важи и за Ромите. Па тогаш не само Србија што нема да ги пушта да поминат граница, туку ќе се генерираат такви проблеми кои можат да не потсетат на моменти кои мислиме дека се надминати уште од 40-тите години на минатиот век.

Аргументот во изјавата на Саркози за ваквите мерки е дека со тоа би се намалил криминалитетот, проституцијата и девијантните појави. Со овие мерки нема да се постигнат никакви резултати и ќе се зголемат проблемите, а со вакви непромислени изјави уште повеќе се влошува ситуацијата бидејќи со  генерализирање се стигматизира целата заедница. Да не заборавиме дека многу одамна голем дел од Ромите се адекватно инволвирани во општествата во кои живеат и подееднакво допринесуваат за своевиден развој на своите држави. Тие од секогаш живееле во земјите на ЕУ, но можностите за интегрирање биле многу поголеми и тие Роми не се разликуваат од Ромите во балканските земји од кои доаѓа мнозинското маргинализирано ромско населиние, каде живеат во субстандардни услови, неможат да се изборат за своите права, не се вклучени во образовниот систем, институционално се заборавени и со тоа претставуваат проблем и за самите држави. Затоа треба да се користат позитивните примери и да се создадат позитивни мерки за инволвирање на ромската зедница во општествата каде живеат. Проблемите со кои се соочуваат Ромите не се само нивни проблеми, туку и на општеството во кое живеат. Решавањето на истите е добра инвестиција за самото општество и тоа ќе се врати повеќекратно на долг рок. Наместо да се одбегнуваат проблемите или пак да се создаваат уште повеќе со сегрегација и стигматизицаја на ромската заедница, би било многу подобро да се истапи со силна политичка волја и реализирање на позитивни мерки насочени кон ромската заедница.

Уште повеќе фрустрира загриженоста на ЕУ за неостварувњето на правата на LGBT популацијата и нивните проблеми, а проблемите со  кршења на основните човекови права и слободи на цела заедница се ставаат на втор план, како на регионално, така и на национално ниво во самите држави членки. Па имаме ситуација кога повеќе се дебатира за слободата на сексуална ориентација, а не за правото на образование, социална заштита или недискриминација врз национална основа. Проблемите на LGBT популацијата станаа приоритет, а она за кое треба да претставува минимум стандард за секое нормално општество се остава за некои идни времиња.



Можеби државите во кои живеат Ромите ќе сфатат дека мораат да се соочат  и да работат на решавање на нивните проблеми и остварување на нивните потреби, а ромската популација ќе почне да размислува за единство и заеднички ставови и барања за реалзирање на активни политики насочени кон ромската заедница.

Автор на текстот: Аднан Демировски

Иако Европа не може да се пофали со најсјаен успех кога станува збор за промоција на правата на LGBT популацијата, со оглед на големите разлики кои постојат помеѓу државите членки во однос на ова прашање, придонесот кој ЕУ го има за промоција на еднаквост и недискриминација врз основа на сексуална ориентација во државите кои чекаат на прагот за членство е огромен. Јавната дебата за ова прашање во Србија, Македонија, Хрватска ќе се отвореше многу подоцна да не беше ЕУ перспективата.  Оваа дебата не затекна неподготвени, на секое општествено ниво, а најмногу на нивото на највисокиот политички врв.

Има една поговорка која вели “Што се мора, не е тешко“. Но, дали е тоа применливо и кога станува збор за ова прашање на бурниот Балкан? Не би рекла дека им беше лесно на српските власти јавно да ги заштитат активистите кои маршираа на Белградската парада на геј гордоста предминатиот викенд. Ниту им беше лесно на српските полицајци да ги застанат помеѓу активистите на парадата и хулиганите кои дивееа по улиците. Ниту пак лесно им беше на оние кои маршираа од паркот Мањеж по белградските улици. Но, што се мора не е тешко… Не знаеме колкава кнедла голтнале српските политичари, но фактот што оваа иницијатива наиде на широка поддршка од политичарите, почнувајќи од претседателот Тадиќ, кој изјави:

“Државата е целосно подготвена да се справи со хулиганите што ја загрозуваат безбедноста на граѓаните на Србија. Ќе обезбедиме остварување на човековите права за сите граѓани без оглед на нивната определба и никому нема да му дозволиме со насилство да им го одземе тоа“,

па се до министерот за човекови права и права на малцинствата Светозар Чиплиќ, кој маршираше рамо до рамо со активистите.

По завршувањето на дивеењето по улиците на Белград останува впечатокот на меѓународно ниво дека Република Србија е сериозна држава во која политичкиот врв нема да дозволи да биде заложник на општествениот конзервативизам на широките народни маси. Во случајот на Србија државата застана против Црквата и го превзема ставот кој и државата треба да го застапува- сервис на граѓаните. А хомосексуалците се граѓани, еднакви со сите нас. И тие плаќаат даноци, гласаат на избори, уживаат слобода на изразување, слобода на јавно собирање и право на мирен протест. Државата е должна сите тие права да им ги обезбеди и при тоа да не ја интересира дали тоа му смета на некој Митрополит од Врање или некој фудбалски хулиган. Државата им припаѓа подеднакво на сите. Токму српскиот политички врв восхитува со зрелоста и со овозможувањето на услови за оддржување на Парадата на гордоста на 10 октомври 2010 година покажа дека Србија е сериозна држава која има капацитет да биде членка на ЕУ. Ако минатата година парадата беше откажана во последен момент, бидејќи државата не беше подготвена да ја гарантира безбедноста на учесниците, а во 2001 година го паднаа испитот поради што насилници ја прекинаа парадата, оваа есен Србија покажа сериозен напредок како држава.

Во меѓувреме, во Хрватска вакви паради се оддржуваат од 2002 година, мирно и без премногу возбудување. Во Македонија ова прашање се појави во јавната дебата по донесувањето на Законот за антидискриминација за кој Македонија доби критики и во минатогодишниот извештај на Европската Комисија. Michael Cashman, Европарламентарец, претседавач со групата во Европскиот парламент за правата на LGBT популацијата изјави:

“Критериумите за прием на нови членки се кристално јасни: малцинствата мораат да бидат заштитени од дискриминација, како што предвидува чл.19 од Договорот, а тоа ја вклучува и сексуалната ориентација како основа за дискриминација. Кога сакате да се станете дел од ЕУ не добивате мени за да порачате што вие ќе посакате, ова се вредности кои се во основата на Европската Унија и мора да бидеме ригорозни во нивното почитување.“

Колку всушност е ЕУ ригорозна во почитувањето на овие стандарди?

Кога станува збор за заштита на правата на LGBT популацијата постојат драстични разлики меѓу државите членки. Дури со Договорот од Амстердам и се дава моќ на Европската Унија да се бори против дискриминацијата по основ на сексуална ориентација. Усвојувањето на Директивата 2000/78/EC, беше клучниот момент. Оваа директива е основата за забрана на дискриминацијата на хомосексуалци, лезбејки и бисексуалци на полето на вработувањето. Веќе во 2003 година во ЕУ отказот од работно место врз основа на сексуална ориентација стана нелегален. Повелбата за фундаментални права забранува дискриминација по било кој основ (вклучително и сексуална ориентација), а по усвојувањето на Лисабонскиот договор, за прашања од полето на антидискриминација заеднички ќе решаваат Европскиот парламент и Совет.

Во однос на прашањето за легализација на хомосексуални бракови (кое е различно  и издвоено од прашањето за дискриминација по основа на сексуална ориентација) во Европа постои диверзитет на решенија. Шпанија ги има легализирано уште од 2005 година, додека пак со уставот на Латвија овие бракови се забранети. Грчката армија ги смета хомосексуалците за болни, додека пак Шведските војници имаат свој советник за правата на хомосексуалците.

Според анкетите на International Lesbian and Gay Association најлоши резултати од ЕУ државите, во однос на почитување на правата на LGBT популацијата покажуваат Кипар (турскиот дел на Кипар останува единственото место во ЕУ каде хомосексуалноста е забранета со закон, иако овој закон не се спроведува), Латвија и Полска. Дури и Jerzy Buzek, претседателот на Европскиот парламент, и самиот традиционално воспитан под влијание на римо-католичките вредности, отпрвин не сакаше да учествува со настапи во јавност по повод меѓународниот ден за борба против хомофобијата, од страв да не загуби политички поени на домашната сцена. Но, и тој ја голтна таа незгодна кнедла и ги повика Европејците да изградат свет во кој идните генерации ќе живеат во култура на отвореност, недискриминација и толеранција.

Во Македонија останува да се бијат копјата околу Законот за недискриминација и критиките од странство за лошо сработената задача. Битките за виножитото нема да се бијат на улица уште долго, со оглед на тоа дека државата не успеа ниту да ги заштити оние кои протестираа против црквата на плоштад, а камоли оние кои ќе бараат право на слободно изразување на љубовта. Особено фрустрира што во лепезата на наводно различни идеологии и вредности нема политичка партија која храбро ќе застане зад платформата на заштита  и промоција на LGBT правата, макар и тоа да значи дека ќе изгуби одредени политички поени кај широките народни маси. Каде се вистинските либерални вредности во нашето општество? Фрустрира и фактот што Србија ни го превзема приматот на најдобар ученик во класот и ги собра симпатиите на Брисел со зрелоста која ја покажа викендов.

Единствено што ни останува е да ја чекаме или пак да ја создаваме сексуалната револуција за да може нашите деца да живеат во општество кое е отворено и толерантно.

Катерина Тодоровска

“Не ми е дозволено да ти кажувам што да правиш, и тебе не ти е дозволено да ми кажуваш што да правам”.

Независност, слобода, сувереност-пакет аранжман за секоја држава -“сам свој газда со своја политика”. Истото преведено на академски јазик: “Kонцепт на рамнотежа на силите” односно светски децентрализиран поредок на суверени и рамноправни држави. Историски лоциран почеток на овој концепт – по склучувањето на мирот во Вестфалија, 1648. Радикален потег, би рекле историчарите,  но само прв чекор за напуштање на стариот концепт, омилен на оние помоќните, покреативните, поимагинативните – оние со една “футуристичка” визија за универзална монархија…. Звучи познато? Или како што би рекол Денис Мекшејн, британскиот министер за ЕУ – “Стари идеи од стар човек за стара визија на Европа”.

Интересно е да се споредуваат и изедначуваат старите визии со ново-остварените модели на денешницата но пред да се донесат погрешни заклучоци потребно е добро да се разгледаат некои дефиниции. Да почнеме со “Супрaнационална Унија”: наднационална политика, “средишна точка” помеѓу конфедерација и федерација, помеѓу асоцијација на држави и држава. Унија суи генерис, Аристотелова “златна средина” која ги отелотворува како наднационалните така и меѓувладините карактеристики во нејзиниот систем на управување: Комисијата, Парламентот и Судот на правдата – носители на супранационалниот белег и нивните “интер-гавернменталистички колеги”- Европскиот Совет и Советот на министри. Мора да се признае – тоа е интересно решение како да се оддржи балансот.

Тоа е еден уникатен политички идентитет, но, како што на нам Македонците ни е особено познато, идентитетот не е статична категорија туку претстаува динамичен процес на себеспознавање, диференцирање и конституирање. Па затоа разгледувајќи го историскиот развој на ЕУ ќе ги сретнете: “Договорот од Мастрихт”, “Договорот од Амстердам”, “Договорот од Ница”, “Договор за Нацрт-Устав”……., не, не звучи добро последново, хмммм……”Лисабонски договор”……да, да, тоа може. И секој договор е всушност чекор кон редефинирањето и концептуализирањето како на нејзината надворешна, така и на  нејзината внатрешна слика.

Четирите слободи, Шенгенските спогодби, визните либерализации – како на друг начин да ги категоризираме освен како придобивките од ЕУ. Не знам дали Марфи го кажал, но дефинитивно во негов стил е правилото дека “ Не постои нешто како бесплатен ручек”. За жал, обединувањето и отварањето на границите на културните и општествени разноликости, истовремено ги отвори и границите на глобалниот и организиран криминал – т.н. општествено зло. Со цел да спречи таа цена да нарасне со хипергалопирачка инфлација, ЕУ ја увиде потребата од механизам кој ќе ги “принуди” државите да дејствуваат синхронизирано и хармонично, механизам кој неконфликтно и конструктивно ќе го втемели и засили  нејзиниот надворешно -политички идентитет.

Тој последен чекор, превземен на 13 декември 2007, некои го нарекуваат “латентен конституционализам”, “ eвропски федерализам”, “ Соединети Европски Држави”  и сл. Причина за тоа делумно е номиналното манипулирање со поимите од претходниот “Договор за Устав” односно планираните функции “ Претседател на ЕУ” и “Министерот за надворешни работи на ЕУ” се модификувани во  “Претседател на Европскиот Совет” и “Висок претставник на Унијата за надворешни работи и безбедносна политика”. Во секој случај, новите глобални предизвици, стратешки цели и околности ја наведоа ЕУ се повеќе да се себеистражува и да го оформува својот надворешно-политички идентитет за да на крај може “да говори со еден глас и една уста во меѓународните односи”.

Легендарното “Ирско НЕ” и скептицизмот кон модифицираното лице на ЕУ сеуште тлее кај дел од стручната популација. Преокупираноста со стравот од екстремен супранационализам ги спречува да се потсетат на древното “Panta Rei” односно дека нови права и нови слободи влечат со себе и нови обврски. Не може ни комплетно да се негираат фаталистичките предвидувања, но, се додека адаптирањето на ЕУ кон новите околности и предизвици не го пореметува еквилибриумот на “супра-интер силите” и коегзистенцијата на разликите, тие ставови ќе бидат само контратежа на про-аргументите.

Анастазија Младеновска